Ka Manaʻo o ka lā ʻewalu (Pt6 Eighth Day-The Menorah)

Joseph F. Dumond

Isa 6:9-12 I mai la oia, E hele e hai aku i keia poe kanaka, Ua lohe io oukou, aole nae i hoomaopopo; a i ka nana ana, ike oukou, aole nae i ike. E hooikaika i ka naau o keia poe kanaka, a e hookaumaha i ko lakou mau pepeiao, a e hoopili i ko lakou mau maka; o ike ko lakou mau maka, a lohe ko lakou mau pepeiao, a hoomaopopo ko lakou naau, a huli mai lakou a hoolaia. I aku la au, E ka Haku, pehea ka loihi? ʻĪ maila ʻo ia, A neoneo nā kūlanakauhale, ʻaʻohe mea nāna e noho, A me nā hale i ʻole kanaka, a neoneo ka ʻāina, a neoneo, a hoʻoneoneo aʻe ʻo Iēhova i nā kānaka i kahi lōʻihi aku, a nui loa ka neoneo ʻana i waena o ka ʻāina.
Hoʻopuka ʻia: Dec 14, 2014

Nuhou Leta 5850-038
ʻO ka lā 19 o ka malama 9 5850 makahiki ma hope o ka hana ʻana iā ʻAdamu
ʻO ka 9 o ka mahina i ka makahiki ʻelima o ka pōʻaiapuni Sābati ʻekolu
Ka Kaapuni Sabati Ekolu o ka Iubile 119
Ka Kaapuni Sabati o na Olai, Wi a me ka Mai ahulau

'Okakuali 13, 2014,

 

ʻOhana Sābati Shalom,

 

Ma ka Poalua Dekemaba 16 e hoʻomaka ai ka ʻahaʻaina o nā kukui, i kapa ʻia ʻo Chanukah a he mea hoʻopailua iā Iēhova. E hele ana no 8 mau lā a pau i ka lā 24 o Kekemapa. Hoopau kekahi mea inainaia e like me ka hoomaka ana o kekahi. Holo nā mea ʻelua no 8 & 7 mau lā i kēlā me kēia.

Ua hōʻike mākou iā ʻoe i nā ʻatikala mua pehea i mālama ʻole ai ʻo Yehshua i "kēia Chanukah". A he nui naʻe o ʻoukou e hōʻole i kēlā mau ʻoiaʻiʻo o ka Baibala i mea e hoʻomau ai ʻoukou i kā ʻoukou mau kuʻuna pegana o ka hoʻomālamalama ʻana i kēia manawa o ka makahiki, e like me ka nui o ka poʻe e mālama nei i ka ʻahaʻaina o nā kukui i kapa ʻia ʻo Kalikimaka a me nā poʻe ʻē aʻe e mālama nei i ka. ʻO ka ʻahaʻaina o nā kukui i kapa ʻia ʻo Dilwali.

Makemake paha ʻoe e heluhelu i kā mākou ʻatikala "ʻAe akā ua mālama ʻo Iesū iā Chanukah… Ioane 10:22"

Ua kamaʻilio mākou iā ʻoe e pili ana i ka ʻahaʻaina ʻewalu o ka lā a hōʻike iā ʻoe i nā manaʻo hohonu a pau o ia ʻahaʻaina. Ke hana nei mākou i kēia e hōʻike iā ʻoe i ke ʻano o kēia lā a me ka nui o ia lā. Eia naʻe, ke ʻimi nei kēia ʻahaʻaina kukui e hi-jack i kēia lā hoʻāno koʻikoʻi a me ʻoukou a pau pū me ia.

Ua haʻi mākou iā ʻoe pehea e hele mai ai ʻo Sātana ma hope koke o ka lā ʻewalu, e pili ana i ke alahouana o nā kānaka a pau i kēia manawa, a hoʻomaka iā ʻoe e hoʻomana i ka poʻe make ma nā lā haipule a pau. A laila ua hui pū ʻia me ka hoʻā ʻana i nā kukui no ka poʻe make, he kuʻuna ia i hoʻomaka me ka make ʻana o Nimeroda. Ma kona lā hānau e hoʻomālamalama lākou i nā lāʻau yule e hoʻokipa a paipai i ka lā e hoʻi mai i kēia mau lā pōʻeleʻele o ka makahiki. A manaʻo ʻoe he aha ia, no ka mea e hoʻomaka ana nā lā ma hope o ka hana ʻana i kēia kukui kūikawā o nā kukui a i ʻole nā ​​lāʻau yule a i ʻole ʻewalu a ʻeiwa mau menorah a i ʻole ke kukui ʻana o kahi kumulāʻau Kalikimaka a i ʻole ke ahi. ʻO kēia mau mea a pau i ka hoʻomanaʻo ʻana i ka poʻe i make, ʻo ia ʻo Nimeroda.

Ke hōʻole loa nei au i kekahi mea e pili ana.

 

 

Deu 4:1  Ano hoi, e hoolohe, e ka Iseraela, i na kanawai a me na olelo kupaa a'u e ao aku ai ia oukou, e hana aku ia mau mea, i ola oukou, a i komo hoi iloko, a loaa ka aina a Iehova ke Akua o ko oukou poe kupuna e haawi mai ai no oukou. 2 Mai hoʻonui ʻoe i ka ʻōlelo aʻu e kauoha aku nei iā ʻoe, ʻaʻole hoʻi ʻoe e hoʻemi ia mea, i mālama ai ʻoukou i nā kauoha a Iēhova ko ʻoukou Akua aʻu e kauoha aku nei iā ʻoukou.

Pro 30:5 ʻO kēlā me kēia ʻōlelo a ke Akua is maemae; He is he palekaua no ka poe paulele ia ia. 6 Mai hoonui i kana mau olelo, o ao mai oia ia oe, a ikeia oe he wahahee.

Rev 22:18 No ka mea, ke hoike pu aku nei au i o na mea a pau i lohe i na olelo o ka wanana o keia Buke: Ina e hookui mai kekahi i keia mau mea, na ke Akua no e hoonui mai maluna ona i na mea ino i kakauia maloko o keia Buke. 19 A ina e lawe aku kekahi i na olelo o ka buke o keia wanana, na ke Akua no e lawe aku i kona kuleana mailoko aku o ka buke o ke ola, a me ke kulanakauhale hoano, mai na mea i kakauia ma keia Buke.

ʻO ʻAberahama, ʻo ʻIsaʻaka, a me Iakoba a me ke aliʻi ʻo Dāvida, mālama mau iā Chanuka. ʻAʻole kekahi o nā kāula i mālama iā Chanukah. ʻAʻohe mea ma ke kānāwai, a me nā Halelu, a me nā kāula i mālama iā Chanuka. ʻAʻole loa i mālama ʻo Iesū a me nā lunaʻōlelo iā Chanukah. Akā, ʻoi aku kou ʻike ma mua o lākou a pau a no laila ʻoe i kou ʻike kiʻekiʻe e hahai i ka moʻomeheu pagan o nā kukui kukui e hoʻokipa iā Nimerod mai ka lua kupapaʻu. ʻAʻole ʻoe i ʻoi aku ma mua o kēlā poʻe pegana ia manawa.

ʻO ka Menorah a me ke ʻano

Ua hana maikaʻi loa i kēia manawa ke kamaʻilio nei mākou e pili ana i ka Menorah i kēia manawa ke hoʻāʻo nei ka honua e ʻaihue i kēia hōʻailona kapu a hoʻohana ʻia no ka hana pagan. ʻAe, ʻo ka poʻe Iudaio a me ka Messianics a me kekahi o ʻoukou i ʻike ʻole, he pegana nō ʻoe ke hana ʻoe i kēia.

Makemake au e hoohalike oe i kekahi me kekahi.

ʻO wai ka mea hoʻopailua?

 

 

Exo 25:31 A e hana oe i ipukukui of gula maemae. E hanaia ka ipukukui me ke kuiia; ʻO kona ʻau, a me kona mau lālā, a me kona mau kīʻaha, a me kona mau puʻupuʻu, a me kona mau pua. 32 A e puka mai no na lala eono mailoko mai o kona mau aoao; 33 Ekolu kiaha e like me ka alemona ma ka lala hookahi; me puʻupuʻu a pua; a ʻekolu kīʻaha like me ka ʻalemona ma ka lālā hoʻokahi. me ka puʻupuʻu a me ka pua, pēlā i nā lālā ʻeono i puka mai i waho o ka ipukukui. 34 A ma ka ipukukui e ʻehā kīʻaha like me ka ʻalemona, me ko lakou mau opuu a me ko lakou mau pua; 35 A he puʻu ma lalo o kona mau lālā ʻelua, a he puʻupuʻu ma lalo iho o kona mau lālā ʻelua, a he puʻupuʻu ma lalo o kona mau lālā ʻelua, e like me nā lālā ʻeono i puka i waho o ka ipukukui. 36 ʻO ko lākou mau ʻōpuʻu a me ko lākou mau lālā e ʻo ia mea a pau, hoʻokahi mea gula maikaʻi. 37 A e hana oe i kona mau ipukukui ehiku. A e hoʻā kekahi i kona mau kukui, i hoʻomālamalama i kona maka. 38 A me kona ʻūpā, a me kona mau ipu e he gula maikai. 39 Na kekahi e hana of hoʻokahi tālena gula maikaʻi, a me kēia mau ʻoihana a pau. 40 A e hana oe ia mau mea e like me ko lakou kumu hoohalike i hoikeia mai ia oe ma ka mauna.

Ma hope o ka heluhelu ʻana i ka mea a Iēhova i kauoha mai ai iā Mose no ke kūkulu ʻana i ka Menora, ʻo wai ka mea hoʻopailua iā Iēhova? ʻO ia ka lālā ʻeiwa a ʻo ia ka mea me nā kukui. ʻAʻole ia e like me ke kumu i hōʻike ʻia iā Mose ma ka mauna. A he nui naʻe o ʻoukou makemake e lilo i ʻāpana o ia mea. Hilahila ʻoe.

ʻO ke kumu o ko mākou nānā ʻana i ka Menora i kēia pule, ʻo ia ka mea a Yesshua i ʻōlelo ai ma mua o ka hiki ʻana o ka ʻahaʻaina ʻewalu o ka lā.

Joh 7:37 A i ka la hope o ka ahaaina nui, ku mai la o Iesu a kahea mai la, i mai la, Ina e makewai kekahi, e hele mai ia io'u nei e inu. 38 O ka mea e manaoio mai ia'u, e like me ka ka palapala hemolele i olelo mai ai, Noloko mai o kona opu e kahe mai na muliwai o ka wai ola.

I ka pau ana o ka la 7 o ka ahaaina o Sukota, heluhelu kakou ma Ioane;

Ioa 7:53 A hoʻi kēlā mea kēia mea i kona hale iho.

No laila, ʻo ka pō kēia. ʻO ia ka hoʻomaka ʻana o ka ʻahaʻaina ʻewalu o ka lā, i kapa ʻia ʻo ka ʻahaʻaina hoʻolaʻa. A laila heluhelu mākou ma Ioane 8 i kēia mau mea.

Joh 8: 1  Aka, hele aku la o Iesu i ka mauna o Oliveta. 2 A i ke kakahiaka nui, hele hou mai la ia i ka luakini, a hele mai la na kanaka a pau io na la. Noho iho la ia a ao mai la ia lakou. 3 Alakai aku la ka poe kakauolelo a me na Parisaio io na la i kekahi wahine i loaa e moe kolohe ana. Ku iho la lakou ia ia mawaena, 4 I aku la lakou ia ia, E ke Kumu, ua loaa keia wahine e moe kolohe ana. 5 Kauoha mai la o Mose ia makou iloko o ke kanawai, e hailukuia ka poe me ia. ʻO ʻoe, he aha kāu e ʻōlelo ai? 6 Olelo aku la lakou i keia, e hoao ana ia ia, i loaa ia lakou Kumu e hoohewa ia ia. Aka, e kulou ana ilalo, kakau iho la o Iesu ma ka honua me kona manamana, ʻaʻole ʻike ʻia Waimea. 7 A i ko lakou ninau mau ana ia ia, ea ae la ia, i mai la ia lakou, O ka mea hala ole o oukou, e pehi aku ia ia ia i ka pohaku mua. 8 Kulou hou iho la ia ilalo, kakau iho la ia ma ka honua. 9 A lohe lakou, a hoahewaia e ka lunamanao, hele pakahi aku la lakou iwaho, mai ka poe kahiko mai i hoomaka ai a hiki i ka poe hope. A koe iho la o Iesu, a me ka wahine e ku ana iwaena. 10 Kulou iho la ia ilalo, aole ike aku i kekahi, o ka wahine wale no, ninau mai la o Iesu ia ia, E ka wahine, auhea la ka poe i hoopii aku ia oe? Aole anei i hoahewa mai kekahi ia oe? 11 I aku la kela, Aole, e ka Haku. I mai la o Iesu ia ia, Aole hoi au e hoahewa aku. E hele, mai hana hewa hou aku. 12 Olelo hou mai la o Iesu ia lakou, i mai la, Owau no ka malamalama o ke ao nei. O ka mea e hahai mai ia'u, aole ia e hele i ka pouli, aka, e loaa ia ia ka malamalama e ola'i.

Ua haʻalele mākou ma kēia ʻāpana e pili ana i ka wahine moekolohe, no ka mea, ʻo ia wahine ka ʻIseraʻela. He pani ʻo ia iā ʻoe. ʻO ʻoe ka mea hahai ma mua a hahai mau paha i nā akua ʻē. ʻO nā akua e like me nā mea i ka ʻahaʻaina kukui a i ʻole nā ​​​​mea pāʻani Chanukah. ʻO ka hahai ʻana i nā mea hoʻopailua ʻaʻole i hoʻāno ʻia e Iēhova. A ʻo Sātana ka mea e hoʻopiʻi nei iā ia. Ua hewa mākou a pau. Ka ahaaina o na Halekula He mea koʻikoʻi ia ma ka Baibala no ka mea he manawa hauʻoli ia ma hope o ke kanikau a me ka mihi o ke Kalahala (Yom Kippur). Ua kapa ʻia e nā Rabbi o ka wā kahiko ʻo "ka lā hoʻomaha". ʻO ia kekahi o nā lā hoʻomaha ʻekolu i koi ʻia ai nā kāne Iudaio a pau e hele i Ierusalema a ʻike i mua o ka luakini o ke Akua. I ka wa o na halelewa, lawe mai na kanaka i ka lakou hapaumi a me na mohai i ka luakini, no ka mea, aole oukou e hele nele mai. (Deuteronomy 16:16)

ʻO ka mōhai o ka luakini no nā hale lole i nā lā ʻehiku he nui. I ka la mua, e kaumahaia na bipikane he umikumamaha, elua hipakane, hookahi kao, me na mohai ai a me na mohai inu. I ka lua o ka la, he umikumamalua ka nui o na bipi a emi iho i ka la hookahi o ka ahaaina, a ua like na mohai i kela la i keia la. ʻO nā māhele he iwakāluakūmāhā a pau o nā kāhuna i hui pū i nā mōhai i kēia manawa.

Ma keia ahaaina, ua piha ka nani o Sekina i ka luakini hou o Solomona i kukuluia i kona hoolaa ana ma I Nalii 8, 2 Nalii 7:1-10. 

ʻO kēia kahi i loaʻa ai ka inoa o kēia lā ʻewalu. ʻO ka "ʻahaʻaina hoʻolaʻa" a e like me kā mākou i wehewehe ai ma kahi aʻo mua makemake ʻo Iēhova e noho pū me mākou a hana ʻo ia i kēlā lā i ka wā i hoʻolaʻa ai ʻo Solomona i ka luakini.

ʻO ka ninini ʻana i ka wai mai ka loko o Siloama i kēlā me kēia kakahiaka o ka ʻahaʻaina e hōʻike ana i ka makemake nui o ka wai i nā mahina e hiki mai ana. ʻO kēia ka hana inu wai (ka mōhai ʻana i ka wai) e lawelawe ke kahuna nui i kēlā me kēia kakahiaka o ka ʻahaʻaina. Lawe ke kahuna nui i ke kiaha gula a puka aku iwaho o ka puka wai, a hele aku i ka loko o Siloama e hoopiha ai i ka bakeke. E hele pū ʻia ʻo ia me ka huakaʻi mele a me ka poʻe haipule.

E hoʻi ʻo ia, ma ka ʻīpuka wai, i ka pā o ke kahuna kahi i kū ai ke kuahu. I kona komo ʻana i ʻekolu kani ʻana o nā pū kālā mai ka luakini mai. A laila ʻōlelo ke kahuna "No laila me ka ʻoliʻoli e huki ʻoe i ka wai mai nā pūnāwai o ke ola." (Isa. 12:3)

A laila e piʻi ke kahuna i luna i ke kuahu a ninini i ka wai inu; oiai oia e hana ana pela, e ninini kekahi kahuna i ka inu waina e like me ka mea i hoakakaia ma ke kanawai. Mele mai la ka papa himeni o na Levi i ka Halelu. ( Halelu 113-118 )

ʻO ka ʻaha inu wai i mālama ʻia no ka manawa mua ma 1944 makahiki i kēia makahiki ma Sukkot.

Inā ʻaʻole ʻoe i lohe i kēia hanana nui a laila hiki iā ʻoe ke nānā i kēia kiʻi wahi ma keia wikiō. E ʻike ʻoe i koʻu hoaaloha ʻo Yehuda Glick i nā manawa he nui i kēia hanana mōʻaukala. E nānā e ʻike iā wai ʻē aʻe āu e ʻike ai.

 

Ma ka ʻaoʻao kūpono, pane mai nā kānaka me ka hoʻolele ʻana i nā lālā pama i ke kuahu me ke mele ʻana: E hoola mai oe, e Iehova, e Iehova, e hoouna mai oe i ka pomaikai. (Salamo 118:25) I keia manawa, hele na kahuna a puni ke kuahu me ko lakou mau lala pama.

I ka hiki ana o Iesu i Ierusalema mamua o ka moliaola, aloha mai na kanaka ia ia me na lala pama i kona komo lanakila ana. Ua manao na kanaka ia ia o ka Mesia, e hele mai ana e hoola ia lakou e like me ka Halelu 118. O na lala pama mai ke kii o ka ahaaina kauhalelewa. ʻIke mākou i kahi hiʻohiʻona like ma ka lani ma Revelation 7: 9-10.

Hōʻike 7: 9  Mahope iho o keia mau mea, nana aku la au, aia hoi, he ahakanaka nui, aole hiki i ke kanaka ke helu, no na aina a pau, a me na ohana, a me na kanaka, a me na olelo, e ku ana imua o ka nohoalii, a imua o ke Keikihipa, ua aahuia i ka aahu keokeo, me na lima ma ko lakou lima. 10  Kahea aku la lakou me ka leo nui, i mai la, No ko kakou Akua ke ola e noho ana ma ka nohoalii, a no ke Keikihipa.

E nana hou i ka mea e hana nei maanei.

ʻO ia ka lā nui hope loa o Sukkota, ʻo ia ka lā 7 o ka ʻahaʻaina, a kāhea ʻo Iesū;

e hele mai ia io'u nei e inu. 38 O ka mea e manaoio mai ia'u, e like me ka ka palapala hemolele i olelo mai ai, E kahe mai na muliwai noloko mai o kona opu.

Ua ʻimi au i kēia palapala a Yehshua e ʻōlelo nei akā ʻike wau i kēia mau ʻōlelo i kākau ʻia e John Gills Exposition.

mai loko mai o kona ʻōpū e kahe mai nā kahawai o ka wai ola,
ʻoiai naʻe no nā mea ma hope; ʻaʻole hoʻi e hoʻolālā i kahi wahi kikoʻī o ka Palapala Hemolele; no ka mea, ʻaʻohe mea e ʻike ʻia, kahi i hōʻike ʻia ai kēia paukū ma nā huaʻōlelo he nui; aka, o na Palapala Hemolele a pau e olelo ana i ka lokomaikai, malalo o na olelo hoohalike o ka wai, a me ka nui o ka wai, e like me na muliwai a me na kahe ana o ka wai, a me ka hookahe ana o ka Uhane Hemolele, malalo o ia mau olelo hoohalike, e like me (ʻIsaia 41: 17 ʻIsaia 41: 18 ) ( 43:20 ) ( 44:3 ) ( 58:11 ) ( Joel 2: 28 ). No laila ua heluhelu ʻia ka mana Syriac ma ka helu plural, "e like me ka ʻōlelo a ka Palapala Hemolele"; e pili ana i nā mea ʻoi aku ma mua o hoʻokahi: "mai loko mai o kona ʻōpū e kahe mai nā kahawai o ka wai ola"; ua hoikeia ka lokomaikai o ka Uhane o ke Akua ma ka wai, no ka mea, he maemae a hoomaemae ia, e like me ka manaoio a me ka manaolana, e pili ana i ke koko o Kristo, ka mea e hoomaemae ai i na hewa a pau; a no ka mea e hoohua mai ana a e hoohua mai i ka poe haipule, e like me na laau o ka pono, a hoohua mai i ka hua;

E hoʻi i ka palapala hemolele a ʻIsaia i ʻōlelo ʻia ma luna a heluhelu hou.

Isa 12: 3 A me ka olioli e huki wai mai loko mai o na punawai o ke ola.

ʻO kēlā huaʻōlelo Ola;

H3444     ?????? yeshu??a?h     yesh-oo'-aw

Wahine passive participle o H3467; kekahi mea hoʻopakele, ʻo ia hoʻi, (abstractly) hoʻopakele; no laila kōkuaka lanakilaka pōmaikaʻi: - hoʻopakele, olakino, kōkua (-ing), hoʻōla, hoʻopakele, hoʻopakele (ola), welfare.

H3467     ???? ʻo ia?     yaw-shah'

He kumu mua; pono e be hamamaākea or like me, ʻo ia hoʻi, (by implication) to be maluhia; kumu i like me or kōkua: - X loa, hoʻopaʻi, pale, hoʻopakele (-er), kōkua, mālama, hoʻopakele, palekana, lawe mai (loaʻa) ke ola, mālama (-iour), loaʻa ka lanakila.

I mai la o Iesu e hele mai io na la e huki i ka wai o ke ola, a e huki i ka wai o Iesu. He mea kupanaha loa kēia akā ʻaʻole i hana ʻia ʻo ʻIsaia no ka mea ma ka paukū ma mua ua haʻi ʻo ia iā ʻoe a i ʻole ʻo Iēhova e haʻi iā ʻoe i kahi mea ʻē aʻe.

Isa 12: 2  Aia hoi, ke Akua is ko'u ola; E hilinai au, aole e makau, no ka mea, o Iehova ka'u ikaika a me ka'u mele; Ua lilo ia i mea e ola'i no'u.

ʻO Iēhova ke Ola a ʻo Iēhova ʻo Iesū.

Ua lilo ʻo Iēhova i Ola

Ua lilo ʻo Iēhova iā Iosua

Lilo aʻela ʻo Iēhova iā Iesū, a ʻo Iēhova kā mākou i pepehi ai ma luna o ka lāʻau i ka lā mōliaola.

 


KA HAAWINA KAU LIMA 

 

Ma ke ahiahi o ka lua o ka la o ka ahaaina, ua malamaia ka ahaaina. He hoʻolauleʻa kēia i kapa ʻia ʻo Simchat Bet Hashoʻayva (“The Rejoicing of the House of Water Drawing”). Huhu nā kānaka i loko o ka Aha Wahine; a pale e hoʻokaʻawale i nā kāne a me nā wahine i hānai ʻia. Ma waenakonu o ka Hale Hoʻokolokolo Wahine e kū ana ʻehā mau menora nui e hoʻomālamalama i ka pā. ʻO nā wiki no kēia mau menorah he mau lole kahuna kahiko.

Hana nā lālā o ka ʻAhaʻōlelo i nā hula lama a nānā nā kānaka a hele pū me kā lākou mau kukui aila.

Ma hope o ke ahiahi, ʻākoakoa ka poʻe hīmeni Levi ma ke kahua o nā mamo a ʻIseraʻela a hele ma ka puka Nikanora. Ma luna o ke alapiʻi, hoʻomaka lākou e hīmeni i ka Halelu 120 a hiki i ka 134, hoʻokahi Halelu no kēlā me kēia alapiʻi he 15. A laila hoʻokani ʻia ke kani ʻana mai nā pū, nā mea kani, nā lira, a me nā ʻohe e like me ke mele ʻana a nā Levi.

 

Ua hana hou ʻia kēia hoʻolauleʻa i kēlā me kēia pō no nā pō ʻeono e hiki mai ana. Ua hana ʻia kēia ma ke ʻano he hoʻomaka ʻana o ka ʻaha hoʻoinu wai i ke kakahiaka. 'Ōlelo ka Talmud i ka hauʻoli o kēia hanana ma ka'ōleloʻana; "ʻO ka mea i ʻike ʻole i ka hauʻoli o ke huki ʻana i ka wai [ka hoʻolauleʻa Simchat Bet Hashoʻayva] ʻaʻole ʻo ia i ʻike i ka hauʻoli i kona ola ʻana". (Suka 5:1)

ʻO ka hoʻomālamalamaʻana o ka luakini i hoʻomanaʻo i ka poʻe i ka lā i komo ai ka "Nani o ka Haku" i loko o ka luakini a hoʻopiha i kona nani. ʻO kēia ke ʻano nui o ka ʻahaʻaina o ka lā ʻewalu. E hoʻokō ʻia ana kēia hanana i ka Millennium 8. Heluhelu i ka mea a Ezekiela i kēia lā e pili ana i kēia hanana weliweli a kēia lā ʻewalu a me kāna mau hōʻailona e alakaʻi ana iā ia a pau.

Eze 43: 1  A alakaʻi ʻo ia iaʻu i ka ʻīpuka, ka ʻīpuka e kū pono ana i ka hikina. 2  Aia hoi, hele mai la ka nani o ke Akua o ka Iseraela mai ka aoao hikina mai. A me kona leo ia e like me ka halulu o na wai he nui. A malamalama ka honua i kona nani. 3  A ua like ia me ka hihio a'u i ike ai, e like me ka hihio a'u i ike ai i ko'u hele ana mai e luku i ke kulanakauhale. A me na hihio he e like me ka hihio a'u i ike ai ma ka muliwai Kebara. A hina au i lalo. 4  A komo mai ka nani o Iehova iloko o ka hale ma ke ala o ka puka e nana ana ma ka hikina. 5  A lawe aʻela ka ʻUhane iaʻu, a lawe mai iaʻu i loko o ke keʻena i loko. Aia hoi, ua piha ka hale i ka nani o Iehova. 6  A lohe au ia kamaʻilio mai iaʻu mai ka hale mai. A kū pū me aʻu ia he kanaka. 7  ʻĪ maila ʻo ia iaʻu, E ke keiki a ke kanaka, ʻaʻole e hoʻohaumia hou ka ʻohana a ʻIseraʻela i kahi o koʻu noho aliʻi, a me kahi o koʻu mau wāwae, kahi aʻu e noho mau ai i waena o nā mamo a ʻIseraʻela; ʻaʻole lākou, ʻaʻole hoʻi ko lākou mau aliʻi, ma ko lākou moekolohe ʻana, ʻaʻole hoʻi ma nā kupapaʻu o ko lākou mau aliʻi ma ko lākou mau wahi kiʻekiʻe.

 

Ma ka Euanelio o Ioane Mokuna 7-10, aia o Iesu ma Ierusalema i ka ahaaina o na halelewa. Ua aʻo ʻo ia i loko o ka luakini i ka lā hope o ka ʻahaʻaina, ʻo ka lā ʻewalu. I loko o ka pōʻaiapili o ka hana kukui ke hoʻolaha nei ʻo Yehsua i kona ʻano iā Ierusalema. I ka wanaʻao hele ʻo ia i ka pā hale o ka luakini. ʻO ia ka manawa i hoʻāʻo ai ka poʻe Parisaio e pahele iā ia. Ma hope o kona noi ʻana i ka mea hewa ʻole e hoʻolei i ka pōhaku mua, haʻalele lākou iā ia. A laila, haʻi ʻo Iesū iā ia iho i ka mālamalama o ke ao nei i loko o ka pā hale i ka wā o ka hoʻolauleʻa kukui.
I ka Millennium Ewalu, pono mākou a pau me ka hewa ʻole i mea e komo ai i nā ʻaʻahu keʻokeʻo o ka Pono i mea e komo ai i ka male ʻana me Iēhova. Hiki iā ʻoe ke ʻike i ka mea a kēia lā e haʻi nei iā ʻoe? I ka wā e mare ai kākou iā ia, e piha kākou i kona ʻuhane a e ʻike kākou iā ia e like me ia, no ka mea, e lilo kākou i mau ʻuhane.

ʻO John 8: 1-12

1 aka, hele aku la o Iesu i ka mauna o Oliveta. 2 I ka wanaʻao, ʻike hou ʻia ʻo ia ma ka luakini, kahi i ʻākoakoa ai nā kānaka a pau iā ia, a noho ihola ia e aʻo iā lākou. 3 Alakai mai la na kumu kanawai a me na Parisaio i ka wahine i loaa e moe kolohe ana. Hana lākou iā ia e kū i mua o ka hui 4 I aku la ia Iesu, E ke Kumu, ua loaa keia wahine e moe kolohe ana. 5 Ma ke kanawai i kauoha mai ai o Mose ia makou e hailuku i keia mau wahine. He aha kāu e ʻōlelo ai?” 6 Ua hoʻohana lākou i kēia nīnau ma ke ʻano he pahele, i kumu e hoʻopiʻi ai iā ia. Kulou iho la o Iesu a hoomaka e kakau ma ka lepo me kona manamana lima. 7 A i ko lakou ninau mau ana ia ia, ku pono mai la ia iluna, i mai la ia lakou, O ka mea hala ole o oukou, oia ka mua e pehi i ka pohaku. iā ia." 8 Kulou hou iho la ia a kakau iho la ma ka honua. 9 Ia manawa, hele pakahi aku la ka poe lohe, o ka poe kahiko mamua, a koe iho la o Iesu, me ka wahine e ku ana. 10 Ku ae la o Iesu iluna, ninau mai la ia ia, E ka wahine, auhea lakou? Aole anei i hoahewa mai kekahi ia oe? 11 "ʻAʻohe mea, e ka haku," wahi āna. "A laila, ʻaʻole au e hoʻohewa iā ʻoe," Ua hai mai o Iesu. "E hele oe a haalele i kou ola hewa." 12 I ka Iesu olelo hou ana i kanaka, i mai la ia, Owau no ka malamalama o ke ao nei. O ka mea e hahai mai ia'u, aole loa ia e hele i ka pouli, aka, e loaa ia ia ka malamalama e ola'i.

 

Ma hope e hōʻoiaʻiʻo i kāna ʻōlelo hoʻōla ʻo ia i ke kanaka i hānau makapō mai ka hānau ʻana (Ioane 9). Ua hilinaʻi kēia kanaka makapō iā Iesū ma hope o ka kipaku ʻana o nā Parisaio iā ia no kāna hōʻike ʻana no Iesū a me kāna ho'ōla ʻana. Ua hoolaia keia kanaka i ka la Sabati o ka la ewalu o ka ahaaina kauhalelewa.

ʻO wai ka mea i hōʻike ʻia e ke kanaka blond i kēia manawa? ʻO ia ka ʻEwalu Millennium a ʻo ia ka manawa e ʻike ai nā kānaka a pau i hōʻike ʻia e ke kanaka makapō i ka ʻoiaʻiʻo. E hoʻokuʻu ʻia ʻo Sātana no kekahi manawa liʻiliʻi ma ka hopena o ka Millennium 7. A laila, hiki i nā kānaka a pau ke ʻike maopopo.


KA HOSHANA-RABBAHA 

ʻO ka lā hope o ka ʻahaʻaina ka la nui o ka ahaaina.

 

I keia la, puhi ke kahuna i na pu, he 21 manawa i ka wa i nininiia ai ka wai; ʻekolu pūʻulu o ʻehiku pahū. I keia la, hana na kahuna i ehiku poai a puni ke kuahu nui. I ko lakou kaapuni ana i ke kuahu, olelo lakou i ka Halelu 118:25 a hapai na kanaka i na lala pama. ʻO ia ke kumu i kapa ʻia ai ʻo Hoshana Rabbah a i ʻole "Hoshanna Nui"

I keia la, aia o Iesu iloko o ka ahakanaka. Ua hoʻolaha ʻo Iesū me ka leo nui, ʻo ia ke kumu o ka "Wai Ola" a nā mea a pau e ʻimi nei.

ʻO John 7: 37-41

37 I ka la hope loa o ka ahaaina, ku mai la o Iesu, i mai la me ka leo nui, O ka mea makewai e hele mai io'u nei e inu. 38 ʻO ka mea e manaʻoʻiʻo mai iaʻu, e like me ka palapala hemolele, e kahe mai nā kahawai o ka wai ola mai loko mai o lākou. 39 ʻO ia ka mea i ʻōlelo ai ʻo ia i ka ʻUhane, ka mea a ka poʻe manaʻoʻiʻo iā ia e loaʻa ma hope. A hiki mai ia manawa, aole i haawiia mai ka Uhane, no ka mea, aole i hoonaniia o Iesu. 40 I ka lohe ana o na kanaka i kana olelo, i ae la kekahi poe, Oiaio, o ke kaula keia. 41 I mai la kekahi poe, Oia no ka Mesia.

Ua wānana ka kāula ʻo Malaki i kēia lā, i kāna ʻōlelo ʻana, "E hele mai ʻo Iēhova a ʻoukou e ʻimi nei i kona luakini." Hele mai ʻo Iesū i ka ʻahaʻaina a haʻi aku i ka ʻIseraʻela ʻo ia ka mea a lākou e ʻimi nei. Hoʻōla ʻo ia i ke kanaka makapō e hōʻoia i kāna ʻōlelo, a ua kipaku ʻia ke kanaka makapō.

Malaki 3: 1-5

1 Na'u no e hoouna aku i ka'u elele nana e hoomakaukau i ke alanui mamua o'u. A laila hiki koke mai ka Haku a ʻoukou e ʻimi nei i kona luakini; ʻO ka ʻelele o ka berita, ka mea a ʻoukou e makemake ai, e hele mai nō ia, wahi a Iēhova o nā kaua.

2 ʻO wai lā ka mea hiki ke hoʻomanawanui i ka lā o kona hiki ʻana mai? ʻO wai ka mea hiki ke kū i kona wā e ʻike ʻia ai? No ka mea, e like auanei ia me ke ahi o ka mea hoomaemae, a me ke kopa holoi lole. 3 E noho no ia me he mea hoomaemae a hoomaemae kala; e hoomaemae oia i na Levi, a e hoomaemae ia lakou e like me ke gula a me ke kala. A laila e loaʻa iā Iēhova nā kānaka e lawe mai i nā mōhai ma ka pono, 4 a ʻo nā mōhai a Iuda a me Ierusalema e ʻoluʻolu iā Iēhova, e like me nā lā i hala, e like me nā makahiki kahiko. 

5 No laila, e hele mai au e hoʻokolokolo iā ʻoe. E wikiwiki au e hoike aku i na kilo, i ka poe moe kolohe, i ka poe hoohiki wahahee, i ka poe hooluhi i ka poe hana i ka lakou uku, ka poe i hooluhihewa i na wahinekanemake a me na keiki makua ole, a i hoonele i na malihini iwaena o oukou i ka pono, aka, mai makau mai oukou ia'u, wahi a Iehova mana loa. 

 

He nui aʻe kā mākou e ʻōlelo ai e pili ana i ka Menorah akā ua pau kā mākou manawa no kēia pule.

 


3 1/2 Makahiki Heluhelu Torah

 

Hoʻomau mākou i kēia hopena pule me kā mākou mau Heluhelu kanawai kolu makahiki

Ex 20 Isaia 20-23 Sal 132-134 Ioane 8

ʻO nā kānāwai he ʻumi i ʻōlelo ʻia (Exodus 20)

ʻOiai ua ʻike mua ʻia lākou ma mua o kēia, eia ka moʻolelo kākau mua i loaʻa iā mākou o nā kānāwai he ʻumi a ke Akua i hui pū ʻia - nā kauoha i hoʻokumu ʻia ma kāna kānāwai kumu nui o ke aloha (Mark 12:29-31). Hōʻike nā mea mua ʻehā iā mākou pehea e loaʻa ai kahi pilina aloha me ke Akua. Hōʻike nā ʻeono hope i ke ʻano e hiki ai iā mākou ke kaʻana like i kahi pilina aloha a mahalo me ko mākou hoa kāne. ʻOiai ua ʻike maopopo ʻia ka ʻike o nā kānāwai a ke Akua ma mua (Genesis 26: 5), ʻike ʻia paha ua poina ka hapa nui o ka poʻe ʻIseraʻela i kāna mau koi i ko lākou mau hanauna o ka hoʻoluhi ʻana i ko ʻAigupita a pono e hōʻike hou ʻia kēlā mau kānāwai iā lākou.

Manaʻo ka poʻe he nui i kēia lā ʻO Mose ka mea i haawi i na kanawai he umi i ka Iseraela kahiko. Aka, ua hoike maopopo mai ka Baibala. ʻO ke Akua ponoʻī i ʻōlelo iā lākou me kona leo ponoʻī mai ka hekili ma luna o ka mauna ʻo Sinai (Exodus 20:1). A mahope, ke Akua no hoi kakau iho la iā lākou iho-me kona manamana lima ponoi-ma na "papa pohaku" elua (31:18; 24:12; Deuteronomy 5:22). Ma hope mai, ʻo ia nō rekākau iā lākou (Exodo 34:1). No ka wehewehe ʻana i ka mea nāna i hāʻawi i kēia mau kauoha, pono mākou e ʻike ma ka lā o Kristo, i nā keneturi ma hope mai, ʻaʻohe kanaka i lohe i ka leo o ke Akua ka Makua (Ioane 5:37). Ko e “ʻEiki,” ʻa ia naʻá ne lea ʻa e ngaahi fekau, ʻoku ʻuhinga ʻi he Fuakava Motuʻá ko e “Maka” (Teutalonome 32:4, 15, 31; Saame 18:2, 31, 46). Pea fakatatau ki he Fuakava Foʻoú, “ko e Pōka ko Kalaisi ia” (1 Kolinitō 10:4). ʻO ka poʻe i manaʻo ua hoʻopau ʻo Iesū i nā kauoha a kona Makua, ua kuhihewa loa lākou. ʻI heʻene akoʻi ʻi he moʻunga (Mātiu 5–7), naʻá ne “fakafonu” ʻa e ngaahi fekau ʻaki hono fakamatalaʻi ʻenau manaʻo fakalaumālie, ʻi heʻene fakafofongaʻi ia. i oi aku pili iā mākou (5:17-20). ʻOiaʻiʻo, Kristo ʻO ia ka mea nāna i hāʻawi i nā kauoha no ka Makua ma kahi mua!

ʻO ka hāʻawi ʻana i ke kānāwai he hanana nui loa ia i makaʻu ai ka poʻe ʻIseraʻela no ko lākou ola. ʻAʻole hiki iā lākou ke lohe wale, akā, haʻalulu ka honua i ka hekili a me ke kani ʻana o nā pū. He uila ʻālohilohi a he uahi ka mauna. Ua hoike mai ke Akua i kekahi hapa o kona nui a me kona nani imua o kona poe kanaka wae. ʻAʻole i manaʻo ʻia kēia hōʻike weliweli e hoʻoweliweli i nā kānaka, no ka mea, ʻaʻole i laila ke Akua e hana ʻino iā lākou. ʻO ka manaʻo o ke Akua e aʻo iā lākou i ka weliweli a me ka mahalo iā ia, i ʻole lākou e hana hewa (pauku 20). He mea hoʻohaʻahaʻa loa ia no nā mamo a ʻIseraʻela. Aka, e like me ka ke Akua i olelo mai ai: "Auwe ka naau iloko o lakou e makau ia'u, a e malama mau i ka'u mau kauoha a pau, i pomaikai lakou a me ka lakou poe keiki a mau loa aku." (Deuteronomy 5:29). E like me kā mākou e heluhelu ai, ʻaʻole i lōʻihi ka mahalo a me ka hoʻolohe.

 

E hāʻule ʻo Babulona i ko Media a me Peresia (Isaia 21)

Ko e ʻĪsaia 21:1–10 ko ha kikite ʻa ia naʻe fakahaaʻi ki he “Meafua ʻo e Moʻoní” (veesi 1)—ko hono ʻuhingá ko ha toafa pea ʻi he ʻuhinga ʻo ha mehameha, ʻāina noho ʻole. E like me ka mea i hōʻike ʻia e ka pauku 9, ʻike ʻia kēia iā Babulona. Hāʻawi ʻia nā wehewehe like ʻole no ka lepili. Wahi a kekahi kumu, "he ʻōlelo hoʻomākeʻaka paha ia o Babulona, ​​nona ka ʻāina hema ma ke Kaiwa Persian i kapa ʻia ʻo 'Land of the Sea'" (Nelson Haʻawina Baibala, memo ma ka pauku 1).

Ua ʻōlelo kekahi: “Ua hāʻawi kekahi mea kākau Helene i kēia inoa i ka pāpū i kū ai ʻo Babulona, ​​no ka mea, ua māhele ʻia e nā loko a me ka ʻāina momona” (Ka hoa heluhelu Baibala, memo ma ka pauku 1). ʻO ka ʻoiaʻiʻo, ʻo nā aliʻi Kaledea o Babulona no ka ʻohana "Sealands" - ʻo ia ka inoa o ko lākou ʻāpana o nā ʻāina marshlands ma ka hema, e pili ana i ke Kaikuono Peresia. Wahi a kekahi kumu: “Ua uhi ʻia ka pāpū [mai Babulona ma ka hema a hiki i Peresia] i ka wai o ʻEuperate e like me ke 'kai'… a hiki i ka wā i hoʻāla ai ʻo Semiramis i nā pā nui e kūʻē iā ia. Ua hoʻoneʻe ʻo Kuro [no Peresia, ka mea i lanakila ai ʻo Babulona] i kēia mau ʻawa, a hoʻohuli hou i ka ʻāina holoʻokoʻa i kahi wao nahele nui loa” (Jamieson, Fausset & Brown's Commentary, memo ma ka pauku 1). ʻOiaʻiʻo, ua ʻōlelo ʻia kēia i kā mākou mea nui e uhi ana iā Isaia 14:23.

ʻO ke kiʻi o Babulona—a me nā aupuni ʻē aʻe e hahai ana i kāna kuʻuna—ʻo ka piʻi ʻana mai ke "kai" ʻo ia ka mea e ʻike ai mākou ma kahi ʻē aʻe o ka Palapala Hemolele (Daniela 7; Hōʻike 13; 17). ʻI he Fakahā 17, ʻa ia naʻe fakafofongaʻi ʻa e ngaahi vai moʻoni ʻi ha feituʻu ʻe taha ʻi he taimi naʻe tuʻu ʻi ai ʻa e ngaahi vai moʻoni ʻi he tuʻunga ʻe taha ʻi he taimi naʻe tuʻu ai ʻa e vai ʻi he taimi ko e taha ʻo e kai ʻa e kakai, ʻo e fuʻu kakai, puleʻanga, mo e ngaahi lea fakafonua. Ua hoʻokumu ʻia ʻo Babulona a me nā aupuni hope ona (veesi 15). Akā i ka manawa like, hiki i ka "Babulonia" ke kuhikuhi i ka hoʻomana wahaheʻe a me ke aupuni ʻino o ke kanaka i puka mai ma laila ma ke ʻano ākea, a no laila he wao nahele hoʻohālikelike - kahi wahi auwana i ka huikau ʻuhane, nele i ka ʻoiaʻiʻo i makemake nui ʻia e ke Akua.

He mea maikaʻi ke noʻonoʻo i ka wānana ma Isaia 21 ua hāʻawi koke ʻia ma hope o ka hāʻule ʻana o ʻAsedoda i ʻōlelo ʻia ma ka mokuna 20. E nānā i ka mea i hana ʻia ma hope o ka lanakila ʻana o ko Pilisetia: Naʻe hoʻi ʻo Sargon i ʻAsuria e hana hou me Marduk-apla-iddina [Merodach-Baladan] o ka ʻohana aliʻi Sealands ma Babulona” (Merrill, Aupuni kahuna, p. 409). ʻOiaʻiʻo, i kēia manawa, i ka makahiki 710 BC, ua hoʻokuke aku ko ʻAsuria iā Merodach mai ka mana ma hope o ka noho aliʻi ʻana he 10 makahiki.

Akā, ua hiki mai paha ka wānana o ka mokuna 21 ma hope o nā hanana i ka makahiki 703 BC Ua loaʻa i ka emepera ʻAsuria ʻo Sargon II i ka hoʻouka kaua ʻana e ka poʻe Cimerians o ka ʻākau [ʻo ia hoʻi, ka poʻe ʻIseraʻela pio] i ka makahiki 706. Ua make paha ʻo ia i ka makahiki aʻe. he hopena o keia mau hoouka kaua” (p. 409). Ma hope o kāna keiki ʻo Senakeriba i pani ai iā ia i ka makahiki 705, ua hoʻomaka nā kipi a puni ka emepera.

ʻAʻole hiki i Senakeriba ke mana i ka wā i kū ai ʻo ia i ke kipi ma Babulona i alakaʻi ʻia e ka ʻenemi mau loa o ʻAsuria, ʻo Marduk-apla-iddina [Merodach-Baladan]. ʻO kēia alakaʻi o ka moʻokūʻauhau Aramean Sealands i hoʻi mai nei mai ka lawe pio ʻana iā ia e Sargona, akā me ke ʻano kūpaʻa i loaʻa ke kākoʻo no ke kūʻokoʻa o Babulona mai nā kumu i hoʻopuehu nui ʻia e like me ʻElama a i ʻole Peresia ma ka hikina a me nā mokuʻāina ʻo Suria a i ke komohana… ʻO kēlā me kēia hihia, [ma hope o ka noho aliʻi pōkole ʻana e Merodaka ma Babulona i ka makahiki 703 BC] lanakila ʻo Senakeriba, lawe pio i ke kūlanakauhale ʻo Babulona, ​​a hōʻoia hou i ka mana o ʻAsuria. Ua hana pū ʻo ia i ka hoʻopio ʻana o ka ʻāina holoʻokoʻa o Sealands” (pp. 413-414).

No laila ua ʻōlelo ʻo ʻIsaia i kekahi o kēia mau ʻāpana? Aia paha he haʻawina i loko o lākou. Ma ka mokuna mua, ua ao aku o Isaia i ka poe o Iuda, aole e hilinai ia Aigupita e hoopakele ia lakou no ka mea e haule ana. ʻO ka koho ʻē aʻe wale nō, a laila, no ka hoʻomaha ʻana mai ʻAsuria e like me ke kipi ʻana o Babulona. Akā, ua ʻōlelo maoli ʻo ʻIsaia i ka poʻe Iudaio ʻaʻole e hilinaʻi iā Babulona - no ka mea e hāʻule pū nō.

Eia naʻe, e like me ka Isaia 13, ka mokuna 21 e hōʻike ana iā mākou i ka hoʻokahuli ʻia ʻana o Babulona e ʻAsuria akā e Media - a ʻo ka mokuna 21 ke ʻōlelo nei i kēia manawa ʻo ʻElama a me Peresia e lawe pū ana iā Babulona. Aka, i ka wa o Isaia, ua hui pu ko Media a me ko Peresia me ko Babulona e ku e i ka auamo o Asuria. ʻAʻole hiki i ka makahiki 170 ma hope mai (i ka makahiki 539 BC) i hāʻule ai ka Emepera Neo-Babylonian—i piʻi ma hope o ka hāʻule ʻana o ʻAsuria—i ka poʻe Media a me Peresia. ʻAʻole ia he mea kupanaha, no kēia ʻoiaʻiʻo, nui ka poʻe e hoʻāʻo e kau i kēia wānana ma hope o ka hāʻule ʻana o Babulona. ʻO ka mea nui ma kēia ʻano, ʻo ka hoʻohana ʻana o ʻIsaia i ka huaʻōlelo ʻo ʻElama a ʻaʻole ʻo Peresia: “ʻAʻole i hoʻohana ʻia ka inoa ʻo Persia a hiki i ka lawe pio ʻana; ʻo ia hoʻi, he 'holoholona'; Ua aʻo mua ʻo Kuro i ka poʻe Peresia i ka holo lio. He hōʻailona ia o ka ʻoiaʻiʻo ʻaʻole i loaʻa ka inoa i mua o Daniela lāua ʻo Ezekiela.ʻŌlelo a JFB, memo ma ka pauku 2).

Akā, ʻoiai ua loaʻa i kēia wānana ka hoʻokō hapa ʻana i nā hanana o 539 BC, pono mākou e nānā iā ia, e like me nā wānana ʻē aʻe he nui ma kēia ʻāpana, he wānana hope. ʻO ke kākoʻo ʻana i kēia likelilike ka leo "Ua hāʻule ʻo Babulona, ​​ua hāʻule!" ma ka pauku 9, i olelo hou ia ma ka Hoikeana 14:8 a me 18:2 e pili ana i ka hopena o keia au ino.

Eia naʻe, e hōʻike ʻia ana e komo nā Media a me Peresia i kēia manawa i ka hoʻokahuli ʻana i ka Babulona hope. Owai la ko Media a me ko Peresia i keia la? ʻAʻohe kānalua e noho nei ka poʻe he nui i ko lākou ʻāina hānau kahiko o Iran. ʻO ka inoa ʻo Iran ka mea i loaʻa mai "Aryan" - ka poʻe Indo-European mai India a ʻEulopa. ʻO ka neʻe ʻana o kekahi poʻe Peresia ma ka hikina ma hope mai, ua hōʻoia ʻia e ka poʻe Parsis (Parsees) ma Inia. Aka, no ka ike ana i ka nee ana o ko Peresia ma ka akau a me ke komohana, e noonoo mua paha kakou i ko Media.

Ua kākau ʻo Pliny the Elder i ke kenekulia mua i kākau ʻia ma kāna Ka MoʻoleloʻAna ʻo “ka muliwai ʻo Don [ma ka ʻākau o ke Kai ʻEleʻele], kahi i ʻōlelo ʻia ai ka poʻe noho mai ko Media mai” (Buke 6, sec. 11). ʻO nā mauna ʻo Caucasus ma waena o ke Kai ʻEleʻele a me ke Kai Caspian i kūkulu ʻia ka palena ʻākau o ke aupuni Median. I ka wā i hoʻopio ʻia ai e Alexander the Great, he nui ka poʻe i holo i ka ʻākau ma waena o ka Caucasus, ma muli o ke ʻano o ka neʻe ʻana o ka poʻe ʻIseraʻela a me ko ʻAsuria ma mua o lākou. No laila, ʻike ʻia ka poʻe Medes i kēia lā i ka poʻe e noho ana ma ke komohana ʻākau o Iran, ke komohana hema o Russia a me Ukraine.

Ua like ka nui o ka Elama a me ko Peresia paha i hahai ma ia ala, ʻoiai e hele ana ma ka ka hema kahakai o ke Kai ʻEleʻele pū kekahi (ma ka ʻākau o Tureke) a hele loa aku i ʻEulopa. Ua hoʻohana ka poʻe Helene i ka huaʻōlelo Elimaei e kuhikuhi iā ʻElama kokoke i Babulona. Ua ʻōlelo pū nō naʻe lākou e noho ana ka Elimaei ma ke komohana ʻākau o lākou ma kahi o ka hema o Yugoslavia (“Elimea,” Smith's Classical Dictionary).

ʻO Strabo, ka mea kālaihonua Helene-Roma i ka kenekulia mua, i kapa ʻia ka poʻe o Yugoslavia ma ke Kai Adriatic ʻo ka Eneti—mai Paphlagonia ma Asia Minor a i ʻole Tureke (Heluhelu o Strabo, p. 227). No laila, ʻo ka ʻōlelo Latina no kēia poʻe ʻo Eneti (a ʻo Veneti paha)—a ʻo ka poʻe Kelemania i kapa iā lākou a me nā lāhui Slavic ʻē aʻe ma ʻEulopa Hikina ʻo Wends. Ua kapa maoli ka poe Elama i ka mauna kaulana loa o ko lakou aina hanau o Elwend (George Rawlinson, ʻEhiku mau mōʻī nui, mokuna. 1: Media)—ʻo ia ʻo Wend he mea pōkole kūpono. I ka lanakila ʻana o Peresia i ke aupuni o Babulona, ​​ua kapa hou ʻia ka muliwai ʻo Orontes ma ka ʻākau o Suria, ʻo Elwend. ʻOiaʻiʻo, ʻike ʻia ua neʻe ka poʻe Peresia ma ʻaneʻi a i Asia Uuku i ko lākou noho aliʻi ʻana ma ia wahi. Ma hope o ka lawe ʻia ʻana o Alexander, ua hoʻomau ʻia kēia mau mea ma ke komohana, a ma hope o ka neʻe ʻana i ʻEulopa Hikina.

ʻO ka mea mahalo, ua kapa ʻia ka ʻāina ʻohana o ʻElama kahiko ʻo Kashu (Encyclopaedia Biblica, palapala aina, p. 4845) a ma Polani kahi ʻōlelo i kapa ʻia ʻo Kashubian i kapa ʻia ma muli o ka poʻe i kapa ʻia ʻo Kashub (Encyclopaedia Britannica, 15th ed., "Lekhitic languages"; 11th ed., “Kashubes,” ma ka laina ma 25.1911encyclopedia.org/K/KA/KASHUBES.htm).

No laila, ʻo ʻElama i kēia lā me he mea lā he nui ka poʻe Iranian, kahi hapa liʻiliʻi o India, a me ka nui o nā lāhui Slavic o ʻEulopa Hikina.

Wahi a Ezekiela 38-39, e hui pū ʻia nā kānaka o ka hikina o Eurasia i ka hoʻomaka ʻana o ke au o ke Aupuni - ma hope koke o ka hoʻi ʻana mai o Iesū. Me he mea lā ua hui pū ʻia kēia hui ʻana ma mua o kona hōʻea ʻana mai - a ʻo kekahi o nā alakaʻi aupuni like ʻole o nā ʻāina hikina ʻo ka "aʻi mai ka hikina" i ʻōlelo ʻia ma ka Hōʻike 16:12. ʻOiai e komo mua kekahi o kēia mau lāhui i ka ʻōnaehana Babylonia a i ʻole Turo (Ezekiel 27; Hōʻike 18), e hele mai lākou ma hope. ku Babulona manawa hope. No laila, i ka hopena, ʻike hou ʻia ʻo Media a me Peresia i ka hāʻule ʻana o Babulona.

Nā ʻōlelo kūʻē iā ʻEdoma a me Arabia (Isaia 21)

Ma nā paukū 11-12, ua hāʻawi ʻia kahi wānana kūʻē iā "Duma." ʻO Seira, ka mea i ʻōlelo ʻia ma ʻaneʻi, he ʻōlelo ia no ʻEdoma (hoʻohālikelike 34: 5-17; Genesis 32: 3; Ezekiel 35), ʻo ka poʻe a i ʻole ka ʻāina ʻo ʻIdumea ma ka ʻaoʻao hema o Ioredane. No Duma, ua ʻike ʻia he wahi maoli ia "ma ka huina o ke ala kalepa hikina-komohana ma waena o Babulona a me ʻEdoma a me ke ala ʻākau-hema ma waena o Palemira (ma Suria) a me Edoma. Ua hana ʻo Duma i ka pūʻali koa a me ka hoʻokele waiwai i ka pilina ma waena o Mesopotamia a me ʻEdoma, a ua hoʻopilikia nui ʻia kona hopena iā Edoma.Nelson Haʻawina Baibala, palapala ma ka pauku 11). Hiki paha ke hoʻohana ʻia ʻo Duma no ʻEdoma a pau ma ʻaneʻi no ka mea, ʻo ka manaʻo o kona inoa i ka ʻōlelo Hebera, ʻo ia ka manaʻo ʻo ʻEdoma e "hoʻopau koke ʻia i ka noho mālie a luku ʻia" (Jamieson, Fausset & Brown's Commentary, palapala ma ka pauku 11). ʻOiaʻiʻo, ʻo ka ʻaoʻao NIV e ʻōlelo nei he huaʻōlelo maoli ʻo Duma ma ka inoa ʻo Edoma.

Ninau mai la ka Edoma, Pehea ka po? (veesi 11)—pe, “ʻEhia ka nui o ka pō e koe?” Naʻe tali ʻe he kiai, ko ʻĪsaia, “ʻoku hoko mai ʻa e ʻaho, pea mo e pō” (veesi 12). Wehewehe ʻia kēia ma nā ʻano like ʻole. ʻO kekahi ala, ʻoi aku ka maikaʻi o nā mea no ka Edoma ma mua o ka huli hou ʻana i ka hewa. ʻO kekahi ʻano ʻē aʻe e hoʻomaikaʻi ʻia nā mea no ka poʻe o ke Akua akā e hoʻomaikaʻi hou ʻia no Edoma (e nānā Jamieson, Fausset & Brown's Commentary, memo ma na pauku 11-12).

ʻO kēlā me kēia ʻaoʻao, e pili ana kēia i nā hanana kahiko. Ua kokoke e puka mai ka Edoma mai ka noho aupuni ana mai o Asuria no kekahi manawa—e lilo wale no malalo o ka Iuda. A ma hope, e hoʻopio ʻia ʻo ʻEdoma e ko Babulona. Eia naʻe, hiki i ka wānana ke loaʻa nā mea like o ka wā hope. E pakele ʻo ʻEdoma mai ka lima aku o ke aliʻi o ka ʻĀkau o nā lā hope (Daniela 11:41). Akā, i ka wā e hoʻopakele ʻia ai ʻo ʻIseraʻela a me Iuda i ka hoʻi ʻana mai o Kristo, e luku ʻia ʻo ʻEdoma (e nānā iā Obadia). ʻOku fakamatalaʻi ʻe ʻĪsaia ko e founga pē ke maʻu ai ʻa e tautea, ko e “foʻi” (ʻĪsaia 21:12)—ko e foʻi lea ʻo e Fuakava Motuʻá ki he “fakatomalá.”

Ua hahai mai o Isaia me ka wanana ku e ia Arabia. ʻO Tema nā wahi e kuhikuhi ai, ʻo Tayma hou ma kahi o 200 mile ma ka hikina hema o Duma ma ke komohana ʻākau o ʻArabia, a me Dedana, ma kahi o 90 mile ma ke komohana hema o Tema. Eia nō naʻe, ʻo ka inoa ʻo Tema ke kumu o ka inoa no ka pāpū kahakai komohana o Arabia, ʻo Tiama, kahi e noho ai ʻo Meka (e nānā iā "Arabia," Encyclopaedia Britannica, 1985, Puke. 13, palapala 'āina ma ka p. 872). ʻO kēia wahi holoʻokoʻa, ka Hejaz, he laʻa loa i ka poʻe Muslim.

ʻOku toe fakamatalaʻi foki ia Kedara, ko ha foha ʻo ʻIsemaeli (fakafehoanaki mo Sēnesi 25:13). "Me he mea lā ʻo ka ʻohana kekahi o nā ʻohana ʻIsemaʻela a pau, a no laila ua kapa ʻia ka poʻe rabi i ko ʻArabia ma ke ao holoʻokoʻa ma kēia inoa" ("Kedar," Smith's Bible Dictionary, 1986).

ʻAʻole maopopo ka helu makahiki ma ka pauku 16. Ua hoʻouka kaua ʻo Sargon iā ʻArabia i ka makahiki 715 BC Inā ʻo ia ka mea i manaʻo ʻia a laila ua kākau ʻia ka wānana a ʻIsaia i ka makahiki 716 BC, ma waho o ka hoʻonohonoho ʻana mai nā mokuna a puni (mokuna 20 mai ka makahiki 711 BC). Malia paha, e pili ana ka wanana i ka hoouka kaua ana o ka Simeona ia Edoma i na la o Hezekia a kakou e heluhelu koke aku ai: “O ka poe ma ka hema loa, o Tema a me Dedana, e kokua lakou i ko lakou poe hoahanau o Kedara. ʻO ia paha ke ʻano o ka hele ʻana o nā kaʻa kālepa i nā wahi i luku ʻia i ke kaua a hoʻi mai me ka nele a me ka pōloli" (Olelo Baibala hou, palapala ma na pauku 13-17). Me he mea lā ua hana ʻia kēia ma mua o ka hoʻouka kaua ʻana o Senakeriba, no laila e pili ana kēia wānana ma mua koke o 703 a i ʻole.

Akā paha, ʻo ka makahiki ma mua o ka luku ʻana e pili ana i kahi manawa i ka manawa hope - ʻo ia paha ka makahiki mai ka wā i hoʻomaka ai ka mālamalama i ka poʻe pio o ka ʻIseraʻela, i ka hoʻomaka ʻana o ka lā o ka Haku. He mea ia e luku ai ia Arabia i ka hoi ana mai o Iesu.

 

Ka wanana i ke awawa o ka hihio; ʻO Sebena lāua ʻo ʻEliakimi (Isaia 22)

“ʻOku fakamatalaʻi fakahāhaeʻi ʻe he Vanu ʻo e Matakite [veesi 1, 5] ʻa Selusalema. ʻO ka mauna Ziona he mea hoʻohenehene ma kona mau awāwa kahi i ʻike ʻole ʻia ai. Ma mua o ka pāʻina ma luna o nā hale, pono ke kūlanakauhale maʻi i loko o kona mau keʻena pule" (Nelson Haʻawina Baibala, memo ma ka pauku 1).

Naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻĪsaia ʻoku hoko mai ʻa e “ʻaho ʻo e faingataʻaʻi, mo e feʻungaʻi ʻa e fiefia” (veesi 5). Ma ka pauku 6 ua ʻike ʻia ua hiki mai, akā ua hōʻike ʻia nā ʻōlelo o ka pauku 7 ʻaʻole i hiki. ʻŌlelo pinepine ke Akua no nā mea ʻaʻole i hiki mai me he mea lā ua loaʻa iā lākou (hoʻohālikelike i ka Roma 4:17). ʻO ka lā pilikia paha e pili ana i ka hoʻouka kaua ʻana mai o Senakeriba i ka lā o ʻIsaia. Eia naʻe, hāʻawi ʻia i ka ʻōlelo mesiaic ma hope o ka mokuna - a mākou e ʻike koke ai - hiki i ke koena o ka pauku ke hoʻohana pālua, e pili ana i nā hanana i nā lā o ʻIsaia a me nā lā hope. A i ka pōʻaiapili o ka manawa hope, e hōʻike ana ka lā pilikia i ka manawa o ka pilikia o Iakoba-ʻo ka pilikia nui e hiki mai ana.

Hōʻike ka Isaia 22: 6 i ke komo ʻana o ʻElama. Me he mea lā e hōʻike ana kēia i ka hoʻouka kaua ʻana o ʻElama akā ʻaʻole paha. Ua ʻōlelo ʻia ʻo ʻElama "ua lawe ʻo ia i ka ʻaʻa pua," ʻo ia ka mea hiki ke hōʻike e lawelawe ana ia i kekahi pūʻali koa, ma muli paha o ka koi ʻana, he mea kūpono inā pili kēia i ka pūʻali koa kahiko o ʻAsuria, ka mea i koi ʻia ka poʻe ʻElama a me nā lāhui ʻē aʻe i ka lawelawe ʻole (ka Ua kākoʻo ka lāhui ʻElama iā Babulona e kūʻē i ke aupuni ʻAsuria). Eia hou naʻe, hiki ke noʻonoʻo ʻia he pālua ka kuhikuhi, pili pū kekahi i ka manawa hope. E like me ka ʻike ʻia ʻana o Elama hou ma ʻEulopa Hikina, Iran a me India, e hoʻohana ʻia paha nā mea kaua mai kēia mau wahi e ka pūʻali koa ʻAsuria hope i kāna hoʻouka kaua mua ʻana i nā lāhui o ka ʻIseraʻela hou. Hiki ke hōʻike ʻia kahi "quiver" ma kahi ʻano hou i kahi hale kūʻai o nā missiles.

ʻOku ʻuhinga ʻa e veesi 8 ki he meʻatau ʻo e “Fale ʻo e Lakau”—ʻoku ʻikai fakahāhā ko ha fakamatala ki he “Fale ʻo e Lakau ʻo Lepanoni,” naʻe langa ʻe Solomone. Ua hoʻohana ʻia ʻo ia e like me ka hale kaua aupuni (e hoʻohālikelike i ka 1 Nalii 7:2; 10:16-17). ʻAʻole hilinaʻi ka poʻe Iudaio i ke Akua akā nānā lākou i kā lākou pūʻali koa. Pehea ka ʻokoʻa o kēlā me nā lāhui ʻIseraʻela i kēia lā?

No ka mea i hana ʻia i nā lā o ʻIsaia, pono mākou e ʻike e hoʻomākaukau ana ʻo Hezekia no ke kipi ʻana iā ʻAsuria. Ua ʻike ʻia ʻo ia e kamaʻilio me ʻAigupita, kekahi o ko Pilisetia a me Merodach-Baladana o Babulona e pili ana i ka hoʻolei ʻana i ka ʻauamo ʻAsuria. E hoʻomanaʻo i ka ulu ʻana o ka ʻuhane kipi ma nā ʻāina āpau ma hope o ka make ʻana o Sargon i 705. I loko o ʻelua mau makahiki, i 703, ua hoʻi hou ʻo Merodach-Baladana i ka noho aliʻi o Babulona no kahi manawa pōkole. ʻOiaʻiʻo, aia paha kēia wānana i ka manawa ma waena o 703 a me 701, ʻo ka lā hope loa i ka wā i hele mai ai ʻo Senakeriba e kāohi i ke kai kipi. I kēia manawa, hoʻomākaukau ʻo Hezekia a me nā alakaʻi ʻē aʻe o Ierusalema no ke kaua.

ʻO ia ke alakaʻi iā mākou i ka Isaia 22: 9-11. Naʻe fakaʻauha ʻa e kolo ʻo Tēvitá (veesi 9) ʻe ha tokolahi ʻo e ngaahi fale ʻoku toʻo ki lalo ke fakalahi mo fakamālohiʻi ʻa e pā ʻo e kolo (veesi 10). "I ka hōʻoia ʻana i kēia, ʻo ka mea kālaihonua ʻIseraʻela ʻo Nahman Avigad, i ka wā o kāna ʻeli ʻana i ka Quarter Iudaio kahiko, ua wehe ʻo ia i kahi ākea 130-kapuaʻi o ka pā o ke kūlanakauhale, kahi i kūkulu pono ʻia ma luna o ka pōhaku, a ʻo kekahi hapa ma luna o nā hale i kūkulu ʻia i kēia manawa. ʻO ka hoʻopaʻa ʻana o ka ipu lepo i loko o kēia mau hale ua hōʻike maopopo ʻia ʻo ka pā nui he ʻāpana o kēia hana paʻa a Hezekia i alakaʻi ʻia ai” (Ian Wilson, He Moolelo ka Baibala, 1999, ʻaoʻao. 162).

ʻOku hā ʻa e veesi 11 ʻoku ʻuhinga ki he vai mo e tunnel naʻe toe pehē foki ʻi he 2 Tuʻi 20:20, ʻoku ʻuhinga ki he “lelei ʻo e vai ʻo Selusalema ʻi hono teuteuʻi ʻo kau ki he ʻauha (fakafehoanaki mo Isa 22.8b-11). Ua loaʻa kēia auwai, me kahi palapala e ʻike ai a ua kapa ʻia i kēia manawa ʻo Hezekia's Tunnel, a i ʻole ka Siloama Tunnel (e hoʻohālikelike i 2 Chr 32.30). E holo ana ia mai [ka punawai o] Gihona (e nana 1 Nalii 1.33 n.), aia mawaho o ka pa o ke kulanakauhale, a hiki i ka loko o Siloama, aia maloko o ka pa. ʻO ka hoʻonui ʻana i 1700 kapuaʻi ma waena o ka pōhaku paʻa, he mea hoʻokō ʻenekinia kupaianaha kēia tunnel i kona manawa" (Baibala ʻO Oxford Annotated, palapala ma 2 Nalii 20:20-21).

"Ma ka ʻaoʻao hema o ka tunnel, ua kākau nā mea hana ma ka palapala Hebera kahiko ma nā paia o ka tunnel i ka wehewehe ʻana i ka paʻa ʻana o ka tunnel i ka lā i hui ai nā limahana hana mai nā ʻaoʻao ʻelua. Aia ka palapala i kēia manawa ma ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Istanbul. He hapa ka olelo: '... oiai he ekolu kubita e okiia ana, (ua loheia) ka leo o ke kanaka e kahea ana i kona hoa, no ka mea, aia no. he kaupae ma ka pōhaku ma ka ʻākau (a ma ka hema). A i ka wā i hoʻokuʻu ʻia ai ka awāwa, ʻoki ihola ka poʻe ʻeli i ka pōhaku, ʻo kēlā kanaka kēia kanaka i kona hoa, ʻo ke koʻi i ke koi; a kahe mai ka wai mai ka punawai a hiki i ka waihona no 1,200 kubita, a o ke kiekie o ka pohaku maluna o ke poo o ka poe eli, hookahi haneri kubita'” (EM Blaiklock and RK Harrison, ʻO ka New International Dictionary of Biblical Archaeology, 1983, ʻaoʻao. 414).

E heluhelu kakou i na mea hou i hanaia ma keia papahana ma 2 Oihlii 32:2-5, 30. He mea kaumaha, ke hoomau nei keia mau pauku i ka hoike ana i ka hilinai o Iuda i kona mau pale ponoi ma mua o ka paulele ana i ke Akua.

Paukū 13—“E ʻai kākou a e inu, no ka mea, ʻapōpō e make ai kākou!”—ua ʻōlelo ʻia e ka aposetolo Paulo ma 1 Korineto 15:32 e wehewehe i ka mea ʻole o ke ola inā ʻaʻohe ala hou. Inā mākou e noho nei no kēia lā wale nō, a laila, ʻo kēia paha kā mākou ʻimi holoʻokoʻa. Aka, ua hoike mai ke Akua. A ua hoike mai ke Akua ia Ierusalema e pono lakou e hookokoke aku ia ia me ka mihi oiaio. Ma o ka Baibala, ua hai aku oia i ka mea like i ka poe o Iuda a me ka Iseraela i keia la (a, ma ka hoonui aku, i na kanaka a pau). Akā naʻe, ma muli o ko lākou ʻano haʻahaʻa - "ʻAe, e ola paha mākou no ka mea e make ana mākou" - wahi a ke Akua. makemake make (pauku 14).

No ka hoʻomākaukau ʻana o Hezekia no ka hoʻouka kaua ʻana o Senakeriba, koi ʻia ka hoʻololi ʻana i ke alakaʻi. ʻO Sebena ka "puuku" ʻo ia ka "ma luna o ka hale" - e like me ke kuhina nui a i ʻole ke poʻo o nā limahana. Ua pari ʻia ʻo ia no ka hana ʻana i kahi hale kupapaʻu "ma luna" (veesi 16). Ua loaʻa maoli i ka poʻe kālaihonua kahi ʻāpana lintel o kahi lua kupapaʻu me ka palapala Hebera mai ka wā o Hezekia, e kū ana ma Silwan, ma ka pali pali ma kēlā ʻaoʻao o ke awāwa mai ke kūlanakauhale ʻo Dāvida, i ka ʻike piha ʻana o nā kamaʻāina o Ierusalema kahiko. Ua ʻōlelo ka ʻāpana (i kēia manawa ma ka Hale Hōʻikeʻike Pelekane) no kahi kanaka "ma luna o ka hale." ʻO ka inoa, i hoʻopau hapa ʻia, hoʻopau me ka hopena Hebera maʻamau -yahu, ‘Oku ‘uhinga ki he ‘Otua—a ko e hingoa Sebena ‘oku fakakaukau ko ha fo‘i fo‘i lea ia ‘o e hingoa Sebania pe ko Sebania, ‘oku kau ki ha taha ‘i he Nehemaia 9:4. Manaʻo ka poʻe akamai he nui kēia ʻāpana o ka hale kupapaʻu o Sebena.

“Haʻaheo ʻO ka hewa ia o kēia luna, ka mea i ʻimi e like me nā paraʻo o ʻAigupita e kūkulu i kia hoʻomanaʻo nona iho i ka wā e pilikia ana kona ʻāina. Malia paha hiki iā mākou ke ʻike i kahi kūlike ma waena o Sebena a me kēlā mau luna i koho ʻia i kēia manawa i hoʻonoho hou i ke koho hou ʻana ma mua o ka maikaʻi o ka lāhui.Ka hoa heluhelu Baibala, palapala ma Isaia 22:15).

Ua olelo mai ka Baibala, e kipakuia'ku o Sebena mai kona keena aku, a hukiia ilalo a kauo aku i ka aina nui, a pepehiia, a haawiia kana hana ia Eliakima ke keiki a Hilekia. E ʻike kākou ma hope aku i ka wā i hoʻouna aku ai ʻo Senakeriba i kona mau ʻelele i Ierusalema, ua hālāwai lākou me ʻEliakima, ka mea i ʻōlelo ʻia i kēlā manawa "ma luna o ka hale" (36:3, KJV), a ʻo Sebena hoʻokahi a ʻokoʻa paha. kakauolelo. ʻAʻohe mea hōʻike i ka huki ʻia ʻana o Sebena ka puʻukū, e ʻōlelo aku iā ʻAsuria, ʻoiai paha ʻo ia.

ʻOiaʻiʻo paha ʻaʻole pili kēia wānana iā Sebena a me ʻEliakima i kēia manawa o ʻIsaia - a ʻaʻole i pili nui iā lākou. Hiki iā lākou ke hoʻohana ʻia e like me nā ʻano ʻē aʻe. ʻO Eliakimi, ʻo ia hoʻi, ʻo ia hoʻi, "Na ke Akua e hoʻokumu."

Ua ʻike kekahi i nā loulou ma ka paukū i kahi "keiki a Hilikia," ʻo Ieremia ke kāula - ʻo ia ka mea i hāʻawi ʻia i ka puʻukū ma luna o ka ʻohana a Dāvida, e mālama ana i kona hoʻoili ʻana i kahi ʻāina ʻē. Eia kekahi, mākou ike ʻo ʻEliakima ka Mesia e hiki mai ana. ʻO ka pauku 22, e pili ana i ke kī a Dāvida a me ka wehe ʻana a me ka pani ʻana, ua ʻōlelo ʻia e pili iā Iesu ma Revelation 3: 7. ʻOku ʻuhinga ʻeni ʻaki ʻa e “ki ʻo e puleʻangá” ʻa ia naʻe foaki ki he kakai ʻo e ʻOtuá (Mātiu 16:19)— ʻoku hangē ko hono ʻuhinga ki he “ki ʻo e ʻilo” (Luke 11:52) ʻo e fakamoʻuí ʻi he Puleʻangá (fakafehoanaki mo Mātiu 23:13). . Ua pili ia ia Davida no ka mea, e loaa ia Iesu ka nohoalii o Davida (Isaia 9:6-7), a e noho pu kana poe haipule i kona nohoalii—ka nohoalii o Davida—me ia (Fakaalana 3:21).

No ke aha la e lawe ai ka Mesia i ka oihana puuku? E noʻonoʻo i ka wā e kau ʻia ai ʻo ia i Aliʻi o ke Aupuni, e lilo ʻo Kristo i puʻukū o ke aupuni o ke Akua ka Makua. ʻOiaʻiʻo, ua like kēia me ka mōʻaukala kahiko o ka mōʻī Davidic, kahi e noho aliʻi ai ke aliʻi kanaka ma ke ʻano he puʻukū no ka maoli alii—ke Akua.

ka ua hōʻoleʻia puuku, Sebena, ina ua manaoia kekahi hiʻohiʻona o ka manawa o Ieremia a me ka manawa hope ma kekahi pae, hiki ke pili i kekahi puuku hope—oia hoi, he kuhina nui a moi paha—i ka la o Ieremia i kauo aku ai i Babulona i ka haule ana o Ierusalema, Ua kauo ia ka manawa hope i ka pio hope o ka ʻIseraʻela.

 

ʻO ka wānana kūʻē iā Turo (Isaiah 23)

ʻO ka Mokuna 23 he wānana kūʻē iā Turo, he kūlanakauhale nui o ka poʻe Poinikia—ua pili pono iā Sidona, ʻo Turo ka ʻāina mua. ʻO Taresisa ka ʻāina ma ke komohana, ʻo ia hoʻi ʻo Sepania - kahi i noho ai ka panalāʻau Poinikia o Tatessus. Ua unuhi ʻia ʻo Kitim (KJV) ʻo Kupero ma ka NKJV, ʻoiai hiki ke manaʻo ʻia ʻo "nā ʻāina komohana" ma ke ʻano maʻamau (e nānā i ka palena NKJV). ʻOku tala ki he kau Saitoní mo e kau Tuli ke nau “fakamoʻui” ki he “fonua ko ʻení” (vakai, veesi 12). E pili ana paha kēia i ko lākou holo ʻana i Sepania a me ko lākou mau panalāʻau ma ke komohana ʻākau o ʻApelika, e like me Carthage. ʻOku maʻu ʻa Sihora (veesi 3) ko e hingoa kehe ia ʻo e Nīle (vakai, Selemaia 2:18).

Hoʻomaopopo ka paukū 13 i ka "ʻAsuria" (KJV) nāna i hoʻokumu iā Babulona (ma ka hoʻohālikelike ʻana) no ko Kaledea. ʻE lava ke toe fakafoki atu ki he fokotuʻu ʻo Pēpelí ʻe Nīmeroda, ʻa ia naʻe ʻalu atu ʻa ʻAsula ke langa ʻa e ngaahi kolo lahi ʻo ʻAsilia (fakafehoanaki mo Sēnesi 10:8–12). Ma kēia ʻano, ua hoʻokumu ka poʻe ʻAsuria iā Babulona - ʻo ia hoʻi, ka mea mua aupuni a pau o Babulona. Akā, ʻoi aku paha kēia e pili ana i ke komo ʻana o ʻAsuria ma ia ʻāina, a me ke kūlanakauhale i hoʻokumu hou ʻia ma lalo o ke aupuni ʻAsuria. E like me ka luku ʻia ʻana o Babulona (a e hoʻi hou ana), pēlā nō e luku ʻia ai ʻo Turo.

Ua hoʻopau ʻo Sargon i ka hoʻopuni ʻana iā Turo i ʻelima makahiki a ko ʻAsuria i ka makahiki 720 BC He mea hiki ʻole kēia wānana a ʻIsaia ma waho o ka papa manawa a ua hāʻawi maoli ʻia ma mua o nā wānana ʻē aʻe he nui a mākou e heluhelu nei - ma mua o ka hāʻule ʻana o Turo. Eia naʻe, me he mea lā, ʻo ka luku ʻia ʻana o Turo i ʻōlelo ʻia ma ʻaneʻi, ʻo ia ka mea a ko Babulona e lawe ai ma kahi o 573 BC.

ʻO nā paukū 15 a me 17 e pili ana i kahi manawa 70 makahiki. E pili ana paha kēia i ka manawa like 70 makahiki a Ieremia i ʻōlelo ai (Ieremia 25:11-12)—ʻo ka manawa mai Nebukaneza II i hoʻomaka ai i kona aupuni a hiki i ka hāʻule ʻana o Babulona (609-539 BC). ʻO nā "lā o ke aliʻi hoʻokahi" ʻo ia paha nā lā o ke aupuni hoʻokahi - ʻo Babulona - a i ʻole ka lōʻihi o ke ola o ke kanaka.

ʻOiaʻiʻo, ʻo nā ʻōlelo wānana ma aneʻi e hōʻike ana i nā hanana e hiki mai ana. ʻI he ngaahi meʻa mahuʻinga ʻi he ʻĪsaia 13, naʻa tau ʻilo ʻa e founga naʻe hoko ai ʻa e kau Papiloni ʻi he kuonga muʻá ko e kau Loma—ʻo hangē ko e tokolahi ʻo e kau Foinikia. Eia naʻe, pili pono kēia i ka poʻe Kaledea a me Poinikia, e like me kā lākou i kēia manawa. ʻO ka poʻe Phoenicians nā mea kālepa o ka honua kahiko. A ʻo lākou hoʻi ka poʻe kālepa o ka Middle Ages a me Renaissance—ka poʻe kālepa o Venise a me nā kūlanakauhale ʻEulopa ʻē aʻe he nui i iho mai ka poʻe kalepa ʻo Syro-Phoenician i laha ma ka ʻaoʻao hema o ʻEulopa.

ʻO Turo ka "makeke no nā lāhui kanaka" (23: 3). Hiki iā ʻoe ke heluhelu e pili ana i ka piʻi ʻana o kekahi "Tyre" ma ke ʻano he pānaʻi kālepa hope loa ma Ezekiel 26: 1-28: 19. Ua kuhikuhi ʻia kēia poloka kālepa ma ka Hōʻike 18 ʻo Babulona. Ma ka Hōʻike 17, i loko o kahi ʻano hoʻomana, ʻike mākou i kahi pili pololei i ka Isaia 23:17: "E hoʻi ʻo ia i kāna uku, a e moe kolohe me nā aupuni a pau o ka honua ma luna o ka honua" (hoʻohālikelike. Hoikeana 17:2). Malia paha e hiki iā mākou ke ʻike i kahi pilina ma ke “kaikamahine puʻupaʻa o Sidona” (Isaia 23:12)—ʻo ia hoʻi, he i manaʻoʻia wahine puʻupaʻa akā he wahine hoʻokamakama maoli nō (verse 16). ʻO Iezebela, ke kaikamahine a ke aliʻi o Sidona, he ʻano pololei ia o ka ʻōnaehana hoʻomana a me ka ʻoihana o ka wā hope e hoʻolei koke i ka honua i loko o ka pilikia hope a hiki i ka hoʻi ʻana mai o Kristo (hoʻohālikelike i ka Hōʻike 2:20-23).

Hiki ke loaʻa nā wānana ʻē aʻe e kūʻē iā Turo ma Ioela 3:4-8, Amosa 1:9-10 a me Zekaria 9:1-4.

 

ʻO Ziona ka hale o ke Akua a me kāna mea i poni ʻia (Salamo 132)

kahi e 132 he himeni alii e pili ana i ka berita o ke Akua me Davida a me kona mau hope alii. ʻOiai ʻo ka mele mua o ka piʻi ʻana ma ka papa ʻelima a me ka hoʻonohonoho hope o ʻekolu, ʻo ka hoʻonohonoho i manaʻo ʻia ʻo ia kahi o ka pilikia. ʻOiai aia ka hoʻopaʻapaʻa e pili ana i ka manawa i haku ʻia ai kēia mele, pono mākou e nānā i ka pule ma ka pauku 10, ʻaʻole ke Akua e hōʻole i kāna mea i poni ʻia, ʻo ia hoʻi, he aliʻi poni ʻia o ka ʻohana aliʻi o Dāvida. ʻOiai ua ʻōlelo mua ʻo Solomona i kēia mau ʻōlelo ma ke ʻano he noi nui iā ia iho a me kona mau hope - ʻoiai ua hoʻololi ʻia nā pauku 8-10 mai kāna pule hoʻolaʻa ʻana no ka luakini (hoʻohālikelike i ka 2 Noi 6:41-42) - ka himeni no ka mea, ua pilikia kekahi alii ma hope mai, a me ka hoomau ana paha o ka ohana alii.

Ma kēia ʻike, e noʻonoʻo e ʻike kekahi i ka mea nāna i haku i nā mele o ka piʻi ʻana a i ʻole nā ​​mele o nā degere ʻo ke aliʻi ʻo Hezekia. Ua kūpono kēlā i ka manawa pilikia no ka ʻohana aliʻi o Dāvida, ʻoiai ʻo ia e kū ana i ka hoʻouka kaua ʻana o ʻAsuria iā Iuda a me ka hoʻopilikia ʻana iā Ierusalema. Eia naʻe, ʻo ka noho aliʻi ʻana o kekahi mau aliʻi ʻē aʻe o ka Iuda e kūpono i kēlā manawa, a ʻo ka mea kākau paha he mea ʻē aʻe ma mua o ke aliʻi i ʻōlelo ʻia ma ka halelu.

Hoʻomaka ka mele ma ke noi ʻana i ke Akua e hoʻomanaʻo iā Dāvida a me kona mau pilikia a pau (veesi 1)-ʻo nā mea a pau āna i ʻeha ai ma ke ʻano he kauwā a ke Akua, e like me ka kikoʻī ʻana ma nā hale mele ʻē aʻe he nui loa-me kona kūpaʻa hohonu i kahi noho no ke Akua (mau paukū 3. -5). Ua hoʻomaka kēia me ka lawe ʻana o Dāvida i ka pahu o ka berita, e hōʻike ana i ke alo o ke Akua, i kahi halelewa āna i kūkulu ai no ia mea ma Ierusalema, a ma waho aʻe, ʻo kāna hoʻohiki ʻana i kahi luakini paʻa no ke Akua (e nānā 2 Samuel 6-7). ʻOiai ʻaʻole i ʻae ke Akua iā Dāvida e kūkulu maoli i ka luakini, e like me ke kūkulu ʻia ʻana i ka wā o ka noho maluhia ʻana o Solomona (1 Chronicles 22:9-10), akā naʻe, ua hoʻolilo ʻo Dāvida i ka waiwai nui a me ka ikaika i loko o nā hoʻolālā o ka luakini ma mua o ka hoʻohuli ʻana i ka papahana. kana keiki. Ua kūʻai ʻo Dāvida i ka waiwai no ka luakini (2 Samuel 24; 1 Chronicles 21:28–22:1) a “hoʻomākaukau nui [no ia] ma mua o kona make ʻana” (22:5; hiʻo 22:1–29:20).

ʻIke ʻia nā pauku 6-9 o ka Salamo 132 e hahai ana i ka neʻe ʻana o ka pahu i ka halelewa o Dāvida a laila i ka luakini o Solomona. Fakatokangaʻi ʻi he veesi 6 ʻa e fanongo mo ʻiloʻi ʻa e “ia” ʻi ʻEfrata mo e “faʻakau ʻo e ngaahi vao” pe ko e “fanua ʻo Iaala” (NIV). ” Ua hiki iā ʻEperata ke kuhikuhi i kahi kokoke i Betelehema (Ruta 4:11; Mika 5:2) a i ʻole Kiriata Jearima [ʻo ia hoʻi ʻo 'City of Woods'] (cf. 1 Chronicles 2:19, 24, 50); akā, me ka wehewehe hou ʻana o 'nā mahina ʻai o Iaara'-he kuhikuhi ʻana iā Kiriata Iearima (ʻo Iearima ka plural o 'Iaara') - ʻo ka ʻike ʻana o ʻEperata ua hoʻokaʻawale hou ʻia ma ke alo o Kiriata Jearima, kahi i loaʻa ai ka pahu. a ua imi kona poe kanaka ia mea] (cf. 1 Sam 6:21-7:2)” ( ʻŌlelo Paipala a Expositor, palapala ma ka Halelu 132:6). Akā, ʻo ka "ia" i lohe ʻia ma laila, ʻaʻole paha ia i pili i ka pahu ponoʻī, akā i ke kāhea ʻana ma ka pauku 7 e lawe iā ia i loko o ka halelewa o Ierusalema a hoʻomana i laila, no ka mea, "ma ka ʻōlelo Hebera he wahine, akā ʻo ka Hebera no ka 'ark'. kāne” ( Zondervan NIV Study Bible, memo ma ka pauku 6). I ka olelo paepae wāwae i ka hea ana ma ka pauku 7 e pili ana i ke keena kapu o ke Akua kahi o kona mau wawae, i hoonohoia ma ka honua iwaena o kona poe kanaka (e hoohalike me 99:5; Isaia 60:13; 66:1).

ʻO nā paukū 8-10 o ka Salamo 132, e like me ka mea i hōʻike mua ʻia, ua hoʻololi ʻia me ka pule a Solomona i ka hoʻolaʻa ʻana i ka luakini (2 Chronicles 6:41-42) - i ka wā i hoʻoneʻe ʻia ai ka pahu mai ka halelewa a i ka hale hou i manaʻo ʻia e lilo i hale. hale mau. A maanei i ka pule hookahi e pili ana i ke Akua me Ierusalema ma kona wahi hoano mau, ua noi aku o Solomona i ke Akua, no Davida, aole e hoole i kana mea i poniia (Hebera. mashiach aiʻole mesia). ʻAʻole kānalua ʻo Solomona e ʻōlelo ana iā ia iho, akā ma ka hoʻonui ʻia ʻana ua komo kēia i nā hope aliʻi a pau o Dāvida-ma ka wānana i ka Mesia hope loa a i ʻole ka mea i poni ʻia, ʻo Iesū.

"Inā, e like me ka manaʻo o kekahi, ʻo nā palapala noi ma vv. 1, 10 hana i kahi kiʻi a puni ka hapa mua o ka mele, hāʻawi ka hapa lua i ka hōʻoia e hoʻolohe ʻia ka pule…. ‘I he me‘a kotoa pē, ko e fuakava ‘a Tēvita ke ‘oatu ‘a e nofo ‘a e ‘Eikí, ‘a ia na‘e hoko ‘a hono ngaahi foha tu‘i mo ‘Isileli ko ha fale lotu (vakai, 1 Tu 8:​27-53; 9:3; 2 Na‘e 7:​15-​16; Is 59 :7), ua lilo ia i kumu no ka noi ʻana e hoʻolohe ke Akua i kāna pule i poni ʻia. Zondervan, palapala ma ka Halelu 132:10).

He mea hoihoi ia ke nānā aku i kekahi mau ʻōlelo like ma waena o ka hapa mua a me ka lua o ka halelu. ʻO nā huaʻōlelo i hoʻololi ʻia mai ka pule a Solomona ma nā pauku 8-10 ke kāhea nei i ke Akua e noho i kona wahi hoʻomaha, i ʻaʻahu ʻia kāna mau kāhuna i ka pono, i hoʻōho kona poʻe haipule i ka ʻoliʻoli a i ke Akua e hoʻohuli ʻole i kāna mea i poni ʻia. Ma nā paukū 14-15, pane mai ke Akua ʻo Ziona ka wahi maha āna i koho ai e noho mau loa a e hoʻomaikaʻi ʻo ia e like me ia. ʻI he veesi 16, naʻe tali ʻe he ʻOtuá ke fakaʻaʻahuʻi ʻa e kau taulaʻeiki ʻo Saioné ʻi he māʻoniʻoní ka mo e fakamoʻuí (fakafehoanaki mo e ʻĪsaia 61:10)—pea mo e ngaahi tali kehe naʻe pehē ʻe he kau māʻoniʻoní. makemake e hooho olioli. A ma mua o ka hōʻole ʻana i kāna mea i poni ʻia, e hoʻonui ke Akua i ka "hoihoi" o ka mana a me ka mana o David. Eia hou, na ke Akua e hoomakaukau i “kukui” no Davida—ka hoailona maanei o ke kukui e pio ole ana, e hoailona ana i kona aupuni mau loa (Salamo 132:17; hoohalike 1 Nalii 11:36; 15:4). E hilahila nā ʻenemi o ka poʻe i poni ʻia e ke Akua i ka wā e ulu ai kona lei aliʻi a i ʻole kona aupuni (Salamo 132:18).

ʻOiaʻiʻo, ʻo ke ola a me ka hoʻomau mau loa o Ierusalema a me ka ʻohana aliʻi o Dāvida e hiki mai ana ma o ka poni hope loa-Yeshua. ʻOiaʻiʻo, ʻo nā kūlana mua i hoʻokumu i ka haku ʻana i ka Halelu 132, pono mākou e ʻike ʻo ia kekahi o nā mele o ka piʻi ʻana, ua lilo ia i ʻāpana o ka hoʻomana ʻahaʻaina e kālele ana iā Ziona ʻo ke kūlanakauhale mau loa o ke Akua, kahi o kona luakini-Kona wahi e noho ai. a o ka nohoalii o Davida a hiki i kekahi la, e nohoia e ka Mesia e hiki mai ana, nana e hoola i ka Iseraela a e hoolilo ia Ierusalema i pookela o ke ao nei. Pono kākou e hoʻomaopopo hou iā Ziona ma ke ʻano he hōʻailona o ko ke Akua poʻe-e hoʻonani ʻia i ka hoʻi ʻana mai o Iesū e noho aliʻi pū me ia ma ka noho aliʻi o Dāvida ma luna o nā lāhui āpau mai Ziona kino. ʻOiaʻiʻo, poni ʻia nā kānaka i hoʻohuli maoli ʻia e ke Akua ma o ka ʻUhane Hemolele - a e lawelawe lākou ma ke ʻano he aliʻi a me ka ʻoihana kahuna o ka honua i ka lā ʻapōpō ma lalo o Kristo.

Hoʻomaikaʻi ʻia ka poʻe o ke Akua ma ka lokahi (Salamo 133)

Halelu 133, ʻO ka hā o nā mele ʻehā a Dāvida i waena o nā mele o ka piʻi ʻana, pili i ka hauʻoli o ka hui ʻana o nā hoahānau ma waena o ko ke Akua poʻe kānaka. Ma ke mele ʻelua o ka piʻi ʻana ma ka papa ʻelima o ʻekolu, ke nānā aku nei ia me ka hilinaʻi i ke Akua e hāʻawi i kāna hoʻomaikaʻi kauoha ʻana i ke ola mau loa. ʻO ka huaʻōlelo koʻikoʻi i loko o ka halelu, i hala ma ka ʻōlelo Pelekania no ka mea ua unuhi ʻia ʻo ia i nā ʻano like ʻole, ʻo ia ka huaʻōlelo ʻekolu ʻōlelo ʻia yarad -ʻo ia ʻo ka “holo i lalo” ʻelua (veesi 2) a “hoʻi” hoʻokahi (veesi 3). ʻO ka manaʻo e iho mai ka maikaʻi a me ka pōmaikaʻi mai luna mai-mai ke Akua mai.

Ua haku paha ʻo Dāvida i ka mele i ka manawa i ʻae ai nā ʻohana, ma hope o nā makahiki he nui o ka hakakā, e hui ma lalo o kāna alakaʻi (2 Samuel 5:1-5). Eia kekahi, ʻōlelo ka mele i ka leʻaleʻa o ka hele pū ʻana me ka ʻoluʻolu e mālama i nā ʻahaʻaina ma Ierusalema-a me ke komo ʻana ma laila i ka lehulehu o ka hoʻomana lokahi. Eia kekahi, pili kēia mele i ka pōmaikaʻi o ka lokahi i loko a i waena o nā anaina o ka poʻe o ke Akua-i kēia lā.

ʻO ka hui ʻoluʻolu i wehewehe ʻia ma waena o "nā hoahānau" - nā kaikunāne - e hoʻoikaika ana i ka pilina ʻohana. Hele loa kēia ma mua o ka ʻohana pili. No ka poʻe i ka wā o ke Kauoha Kahiko, ua hoʻomaopopo ʻia kēia ma ke ʻano o ka lāhui kaikunāne. A ʻoiaʻiʻo hoʻi mākou i loko o ka ʻaha kanaka o ke Akua e hoʻomaopopo i ke kuhikuhi ʻana, ma kahi kiʻekiʻe kiʻekiʻe, i ka pilina ʻuhane ma o ka ʻUhane Hemolele o ke Akua. ʻO ka launa pū ʻana o nā keiki a ke Akua me ka hauʻoli i ka hana pū ʻana he mea ʻoluʻolu maoli ia - a he hoʻomaikaʻi hoʻi i iho mai ona.

Ko e “ʻaila mahuʻinga” (veesi 2) ko e ʻailaʻi fakahinohino ʻa ia naʻe teuteu makehe ke fakaʻaongaʻi ʻi he taʻeleʻele (vakai, ʻEkesōtosi 30:22–33). "I ka wā i poni ʻia ai ke kahuna nui, ua kahe ka ʻaila i kona ʻumiʻumi a hiki i mua o kona kino a ma luna o kona ʻāʻī. ʻO kēia ka manaʻo ua 'ʻauʻau' ka aila i nā pōhaku makamae he ʻumikumamālua āna i ʻaʻahu ai ma ka pale umauma ma luna o kona puʻuwai, a ʻo kēia ʻauʻau ʻana he kiʻi ia o ka hui ʻana i ka ʻuhane" (Wiersbe, E hauoli, memo ma ka pauku 2).

Ma ka pauku 3, ʻo ka mauna Heremona, he piko kiʻekiʻe a me ka hau ma ka palena ma waena o ʻIseraʻela a me Lebanona, he kumu wai nui ia no ka ʻIseraʻela. ʻO kekahi ala no kēia, ʻo ia ka wai e lawe ana i ka ea mai Heremona a noho ma ka hema e like me ka hau a me ka ua. Piʻolo hoʻi ka hoʻoheheʻe hau i loko o ka ʻāina ʻo Heremona a puka mai ma nā kahawai he nui ma ka ʻĀkau o ka ʻIseraʻela, a lilo i poʻo o ka muliwai ʻo Ioredane - ʻo ka huaʻōlelo Ioredane i loaʻa mai ka huaʻōlelo. yarad. ( ʻO Yaradena ʻO ia ka manaʻo "e iho mai ana mai Dana" - aia ma ka ʻāina ʻo Heremona). E like me ka lawe ʻia ʻana o ka wai mai Heremona mai ma waena o ka ʻāina o ka ʻIseraʻela a i nā mauna ʻo Ziona, pēlā nō ka hoʻohu ʻana a me ka ua. E hoʻomaopopo naʻe ʻaʻole i manaʻo ʻia ka ua ma ke ʻano maʻamau ma ʻaneʻi, akā ʻo ka hau. Mai Mei a hiki i Okatoba, e puni ana i ka Penetekota a me ka ahaaina kauhalelewa, aneane aohe ua i haule mai maluna o Ierusalema, no laila, ua hiki mai ka hooluolu wale no ma ka pomaikai o ka hau kakahiaka i kela la i keia la—a ua hoohalikeia, ma o ka lokahi ana o ko ke Akua poe kanaka ma kona hele malihini ana. ʻahaʻaina.

“Ua koho pono ia na hoohalike elua (vv. 2-3); Ua kahe mai ka pomaikai a ke Akua i ka Iseraela ma o na oihana kahuna ma ka halelaa (Ex 29:44-46; Lev 9:22-24; Nu 6:24-26)-e hoike ana i ke aloha hoolapanai o ke Akua-a ma ka hau o ka lani i malama i ke ola ma na kula. - e hōʻike ana i ka lokomaikaʻi o ke Akua i ka hoʻokumu ʻana. Zondervan NIV Study Bible, memo ma ka pauku 3). Eia kekahi, ʻo ka poni ʻana i ka aila a me ka wai ua ʻōlelo ʻia ma ka Palapala Hemolele o ka ʻUhane Hemolele i hoʻouna ʻia mai ke Akua e hoʻololi a mālama i kona poʻe kānaka.

ʻO kēia hoʻomaikaʻi mai luna mai ke kumu o ka lokahi o ko ke Akua poʻe kānaka-a me ka hoʻopōmaikaʻi pani ʻana o kēia ola hauʻoli e mau ana a hiki i ke ao pau ʻole.

 

Hoʻomaikaʻi i ke Akua ma kona hale i ka pō (Salamo 134)

kahi e 134 ʻo ia ka mele hope loa o ka piʻi. ʻOiai ʻo ke kolu o ka mele ma ka ʻelima a me ka hoʻonohonoho hope o ʻekolu, ua hoʻi ka mele i ke kumuhana hope o ka pōmaikaʻi a me ka maluhia ma Ziona. ʻOiaʻiʻo, ʻo ka ʻōlelo nui ma aneʻi hoʻomaikaʻi, hoʻohana ʻekolu manawa i ʻekolu pauku.

ʻO ka pauku 1-2 he kāhea i nā kauwā a ke Akua e hoʻomaikaʻi i ke Akua, a ʻo ka pauku 3 he ʻōlelo hoʻomaikaʻi mai ke Akua mai i kona poʻe kānaka. I ka hihia mua, e like me ka mea i hōʻike ʻia ma ka Paipala Heluhelu Baibala e ʻōlelo ai ma ka Salamo 103, ʻo ka "pōmaikaʻi" mai ke kanaka i kuhikuhi ʻia i ke Akua he ʻōlelo o ka hoʻomaikaʻi ʻana a i ʻole ka hoʻomaikaʻi ʻana a i ʻole ka makemake e ʻike i ka hoʻokō ʻia o nā manaʻo a pau o ke Akua, e hōʻike ana i ka hauʻoli. a me ka hooikaika pu ana me ia-e haawi piha ana i kona makemake.

ʻOku ʻi ai ha fehuʻi fekauʻaki mo e fakamoʻoni mo e tuʻunga ʻo e “kau tamaioʻeiki ʻa e ʻEikí, ʻa ia ʻoku tuʻu ʻi he pō ʻi he fale ʻo e ʻEikí” (134:1). Ua manaʻo nui ʻia kēia e pili ana i nā Levi ma ka kiaʻi ʻana i kēlā me kēia pō, ma hope o ka pani ʻana a me ka palekana o ka luakini-a i ko lākou hoʻomau ʻana i ka hīmeni ʻana ma hope o kēia pani ʻana (hoʻohālikelike i ka 1 Chronicles 9:33; Salamo 42:8; 77:6). Eia naʻe, pili paha ia, a i ʻole hele mai i e pili ana i ka moʻomeheu i ulu i ka ʻahaʻaina o nā hale lole o nā Levi a me ka poʻe hoʻomana o ka lāhui e komo ana i nā ʻahaʻaina pō i loko o ka pā luakini e holo ana i ka pō i kēlā me kēia pō o ka ʻahaʻaina koe wale nō ka mua. Wahi a ka moʻolelo, aia ka hīmeni ʻana, ka hula, ka hoʻokani pila a me ka hana Levi o nā mele he 15 o ka piʻi ʻana ma nā ʻanuʻu he 15 e piʻi ana mai ke kahua o nā wahine, e like me ka mea i ʻike ʻia ma kā mākou hoʻolauna ʻana i nā mele o ka piʻi. Penei paha kēia e pili ana iā Isaia 30:29: “E loaʻa iā ʻoe kahi mele e like me ka pō i mālama ʻia ai ka ʻahaʻaina hoʻāno, a me ka ʻoliʻoli o ka naʻau e like me ka hele ʻana me ka pū kani, e hele i ka mauna o Iēhova, Ka Mea mana o ka ʻIseraʻela.

No laila, ʻo nā "kauā" ma ka Salamo 134 he mau Levi a he kahuna paha i kāhea ʻia e hoʻomaikaʻi i ke Akua no ka poʻe - a i ʻole hiki iā lākou ke hui pū ʻia nā kānaka a pau e hoʻomaikaʻi iā ia. ʻO kēlā me kēia ʻaoʻao, ʻo kēia me ka hāpai ʻana i nā lima i loko o ka hale hoʻāno - ʻo ia kekahi o nā kūlana maʻamau o ka pule (hoʻohālikelike 1 Timothy 2:8).

ʻO ka pauku hope o ka Salamo 134 he ʻano hoʻomaikaʻi, e noi ana i ke aloha o ke Akua i ka poʻe malihini e hele ana. mai Ierusalema ma hope o na ahaaina (verse 3). Ma ʻaneʻi e haʻi aku ai nā kāhuna i ka hoʻomaikaʻi ʻana mai ke Akua mai i ka poʻe hoʻomana haʻalele a i ʻole ka poʻe hoʻomana a pau e hoʻomaikaʻi pū kekahi i kekahi. ʻOku maʻu ʻa e tāpuaki ko ʻení “ʻa e ʻEikí ʻa ia naʻá ne fai ʻa e langí mo e māmaní,” ʻo toe fakafofongaʻi ʻa e founga naʻá ne maʻu atu ʻi he ngaahi hiva ʻo e ngaahi ʻaʻeiki (fakafehokotaki ki he 121:2; 124;8). A ʻo ka mea kupaianaha, hoʻomaikaʻi ke Akua o nā mea a pau ma ʻO kona hale i koho ʻia ʻo Ziona - ʻo ia ka mea e hōʻike ai i ka Ierusalema kahiko a me ke aʻo ʻana i hāʻawi ʻia ma o kāna ʻōnaehana hoʻomana, ka poʻe kūpaʻa i ke Akua, ʻo Ierusalema mileniuma, ke aupuni o ke Akua a me ka Ierusalema lani e iho i ka honua i kekahi lā. Na kā mākou huakaʻi hele malihini e lawe mai iā mākou laila -i na pomaikai mau loa a ke Akua i waiho ai.

John 8

Ua wehe ʻia kā mākou ʻāpana me ka mea i lawe ʻia e ka poʻe kākau ʻōlelo a me nā Parisaio i ka wahine i o Iesu lā, "ʻōlelo lākou" ua loaʻa lākou i ka moekolohe, a hoʻāʻo lākou iā Iesū ma kēia mea, i ʻike inā e kākoʻo ʻo ia i ke kānāwai o Mose. I ko lākou hoʻomau ʻana iā ia, kukuli wale ʻo ia a kākau i ka lepo me kona manamana lima. I kona ala ʻana, ʻī maila ʻo ia, ʻO ka mea hewa ʻole, e hoʻolei i ka pōhaku mua. Hele akula nā kānaka a pau a kala aku ʻo Iesū i ka wahine me ke aloha nui.

Ua hoomau Iesu i ke ao ana mai, "Owau no ka malamalama o ke ao nei. O ka mea e hahai mai ia'u, aole ia e hele i ka pouli, aka, e loaa ia ia ka malamalama o ke ola. Ua hoʻopiʻi ka poʻe Parisaio iā ia i ka hōʻike wahaheʻe no ka hōʻike ʻana iā ia iho. Ua ʻōlelo ʻo Iesū iā lākou he ʻoiaʻiʻo kāna hōʻike ʻana a hoʻomanaʻo iā lākou i ke Torah he ʻoiaʻiʻo ka hōʻike ʻana a nā mea ʻelua, a ʻo kāna hōʻike ʻana mai nona iho a me ka Makua. No ka ike ole o ka poe Parisaio ia ia, aole no hoi lakou i ike i ka Makua.

Hoʻomau ʻo Iesū a hāʻawi iā lākou i kekahi mau hōʻailona e pili ana i kona make a me ke alahouana e hiki mai ana. Akā, ʻaʻole hiki i ka poʻe Parisaio ke hoʻomaopopo no ka mea ke wehewehe nei lākou i nā mea āpau ma ke kino a me ke kino. ʻAʻole he kino ka ʻōlelo a Iesū, akā ʻaʻole hiki i ka ʻuhane a me ke kino ke hoʻomaopopo i ka ʻuhane. Ke olelo nei lakou he mamo na Aberahama a aole lakou i noho kauwa na kekahi i kekahi manawa. He mea ʻē kēia, ʻaʻole anei ʻoe e manaʻo? Ua poina anei ia lakou na makahiki he 430 o ka noho pio ana a me ka hookauwa ana ma Aigupita? Eia naʻe, ua ʻōlelo ʻo Iesū i nā kauwā no ka hewa.

Ma nā hoʻololi aʻe aʻe, hoʻomaka ʻo Iesū e hoʻohana i ka ʻōlelo kahi āna e ʻōlelo ai no KANA HUA, ka hua ʻuhane mai luna mai i kāna hoʻohana ʻana i ka huaʻōlelo - huaʻōlelo no ka hua. ʻO ka poʻe Parisaio nā hua a ʻAberahama (ma ka honua, kūlohelohe, ʻiʻo), akā ʻaʻole hiki iā lākou ke loaʻa ka hua a Iesu (Spirit, Heavenly, the seed of the Father). No keia mea... hoike mai lakou ia lakou iho aole no ka mamo a Aberahama (no ka mea, aole lakou e hana ana i na hana a Aberahama) aole hoi e loaa ia lakou ka hua a ke Keiki. ʻŌlelo akula ʻo Iesū iā lākou… ʻo ko lākou makua kāne ka diabolo.

0 Comments

Waiho i ka manaʻo

Ko oukou mail aae? E, aole e paʻiʻia. I kauoha ia mahinaʻai, ua hoailono aku la *

Ke hoʻohana nei kēia pūnaewele i ka Akismet e ho'ēmi i ka spam. E aʻo pehea e hana ʻia ai kāu ʻikepili manaʻo.